VII. HAQIQAT VA YANGILISHISHNI FARQLASH EHTIYOJI (4:1−6)

4:1 Muqaddas Ruhning zikr etilishi Yuhannoga bugungi dunyoda boshqa ruhlar ham borligini va ular haqida Xudoning farzandlarini ogohlantirish kerakligini yodiga soladi. Bu yerda u imonlilarni har qanday ruhga ishonmaslikka undaydi. “Ruh” so‘zi, aftidan, avvalo ustozlarga tegishli, lekin faqat ular bilangina cheklanib qolmaydi. Agar kimdir Injil, Xudo va Iso haqida gapirsa, bu hali uning Xudoning haqiqiy farzandi ekanini anglatmaydi. Biz ruhlarni Xudodanmi yoki yo‘qmi, sinab ko‘rishimiz lozim, chunki dunyoda ko‘plab soxta payg‘ambarlar paydo bo‘ldi. Ular nasroniylikni qabul qilganliklarini da’vo qilishadi-yu, ammo aslida butunlay boshqa xushxabarni o‘rgatishadi.

4:2 Yuhanno odamlarni sinash uchun amaliy mezonlarni taklif qiladi. Ustozni quyidagi savol bilan sinab ko‘rish mumkin: “Masih haqida nima deb o‘ylaysiz?”

Tana libosida kelgan Iso Masihni tan oluvchi har bir ruh Xudodandir. Bu shunchaki Isoning inson tanasida dunyoga kelgani haqidagi tarixiy dalilni tan olish emas, balki tirik Shaxs – Iso Masihning tana libosida kelganini e’tirof etishdir.

Bunday e’tiqod Isoni mujassam bo‘lgan Masih deb tan oladi va Unga hayotimizning Rabbi sifatida sajda qilishni bildiradi. Biror kishining Rabbimiz Iso Xudoning haqiqiy Masihi ekani haqida guvohlik berayotganini eshitgach, uning Xudoning Ruhidan gapirayotganini bilib olasiz. Xudoning Ruhi odamlarni Iso Masihni Rabbiy deb tan olishga va hayotlarini Unga ishonib topshirishga chorlaydi. Muqaddas Ruh doimo Isoni ulug‘laydi.

4:3 Tana libosida kelgan Iso Masihni tan olmaydigan har qanday ruh esa Xudodan emas. (Yunoncha tanqidiy matnda “Masihning tana libosida kelgani” degan so‘zlar tushirib qoldirilgan.) Soxta ustozlarni aynan shu yo‘l bilan fosh qilishingiz mumkin. Ular oldingi oyatda tasvirlangan Isoni tan olmaydilar. Bu – payg‘ambarlar aytgan va allaqachon dunyoda mavjud bo‘lgan dajjolning ruhidir. Bugungi kunda ko‘pchilik Iso haqida ma’qul gaplarni aytadi-yu, lekin Uni mujassam bo‘lgan Xudo sifatida tan olmaydi. Ular Masihni “ilohiy” deydi, lekin Uni Xudo demaydi.

4:4 Kamtarin imonlilar bu soxta ustozlarni yengishga qodir, chunki ularda Muqaddas Ruh bor va bu ularga adashishlarni aniqlash hamda ularni tinglashdan bosh tortish imkonini beradi.

4:5 Soxta ustozlar bu dunyoga mansubdir, shuning uchun ular aytadigan har bir narsaning manbayi ham dunyoviydir. Dunyo ular o‘rgatadigan hamma narsaning boshlanishi, shu sababli dunyo ularga quloq soladi. Bu bizga dunyoning ma’qullashi ta’limotning haqqoniyligini baholash mezoni bo‘la olmasligini eslatadi. Agar inson mashhurlikka intilsa, u faqat dunyo aytgan narsani aytishi kerak, lekin agar u Xudoga sodiq bo‘lishni istasa, muqarrar ravishda dunyoning noroziligiga duch keladi.

4:6 Bu oyatda Yuhanno havoriylarning vakili sifatida shunday deydi: “Biz Xudodanmiz; Xudoni bilgan bizga quloq soladi”. Bu shuni anglatadiki, Xudodan tug‘ilgan har bir kishi Yangi Ahdda bayon qilingan havoriylar ta’limotini qabul qiladi. Aksincha, Xudodan bo‘lmaganlar Yangi Ahd guvohligini rad etadi yoki unga nimadir qo‘shishga yoinki uni qalbakilashtirishga urinadi.

VIII. MASIHIY MULOQOTDA YASHOVCHILARNING O‘ZIGA XOS JIHATLARI (4:7 — 5:20)

A. Sevgi (4:7−21)

4:7−8 Bu yerda Yuhanno birodarlik sevgisi mavzusiga yakun yasaydi. U sevgi Xudoning tabiatiga mos keladigan burch ekanini ta’kidlaydi. Yuqorida aytib o‘tilganidek, Yuhanno odamlar orasida odatiy bo‘lgan sevgi haqida emas, balki yuqoridan tug‘ilganlarda yashaydigan Xudo farzandlarining sevgisi haqida fikr yuritmoqda. Sevgi o‘zining kelib chiqishiga ko‘ra Xudodandir va har bir sevuvchi Xudodan tug‘ilgan va Xudoni taniydi. Kim sevmasa, u Xudoni tanimagandir, chunki Xudo sevgidir. Bu yerda “Xudo sevadi” deyilmagan. Bu ham to‘g‘ri, lekin Yuhanno Xudoning aynan sevgi ekanini urg‘ulayapti. Sevgi – Uning tabiatidir.

Bu so‘zma-so‘z sevgi emas, balki manbayi Unda bo‘lgan sevgidir. “Xudo sevgidir” so‘zlari yer yuzidagi va osmondagi barcha tillarda e’lon qilinishga arziydi. G. S. Barrett ularni “...inson tomonidan aytilgan eng buyuk so‘zlar, butun Injildagi eng buyuk so‘zlar...” deb ataydi. “Bu so‘zlarning ma’nosini bir lahzaga bo‘lsa-da to‘liq tasavvur qilib bo‘lmaydi; zero, na inson, na sun’iy intellekt ularning anglab bo‘lmas ma’nosini hozir ham, keyin ham hech qachon tushunib yetmaydi; lekin biz ehtirom bilan aytishimiz mumkinki, Xudo haqidagi bu so‘zlar Xudoning barcha ishlari va yo‘llarining... koinot sirining... najotning... va Xudo mohiyatining kalitini o‘zida mujassam etgan”. (G. S. Barrett, The First Epistle General of St. John, 170−173-betlar.)

4:9−10 Keyingi oyatlarda Xudo sevgisining uch zamonda namoyon bo‘lishi tasvirlangan. O‘tmishda U O‘zining yagona O‘g‘lini in’om etganida, bu sevgi biz gunohkorlarga ayon bo‘lgan (4:9−11).

Hozirda U biz avliyolarning ichimizda yashashi orqali namoyon bo‘lmoqda (4:12−16). Kelajakda esa U bizga qiyomat kunida jur’at ato etishi bilan zohir bo‘ladi.

Avvalo, Xudo O‘zining biz gunohkorlarga bo‘lgan sevgisini namoyon qildi. Xudo biz U orqali hayotga ega bo‘lishimiz uchun O‘zining yagona O‘g‘lini dunyoga yubordi. U O‘z O‘g‘lini gunohlarimiz uchun yuvuvchi qurbonlik sifatida yubordi. (Yuvuvchi qurbonlik – gunohni qurbonlik orqali yuvish demakdir. Asl nusxada bu so‘z yunoncha “marhamat joyi” ma’nosini anglatgan. Britaniyalik S. H. Dodd bu so‘zga (va ta’limotga) qarshi “salib yurishi”ni muvaffaqiyatli amalga oshirgan va shu tariqa Muqaddas Kitobning aksariyat zamonaviy inglizcha tarjimalarida bu so‘z almashtirilgan.) Biz o‘lik edik va hayotga muhtoj edik; biz aybdor edik va gunohni yuvuvchi qurbonlikka muhtoj edik. “Yagona O‘g‘li” iborasi hech qaysi boshqa o‘g‘il ishtirok eta olmaydigan o‘ziga xos munosabatlarni o‘zida mujassam etadi. Aynan shu munosabatlar Xudoning sevgisini shunchalik ajoyib qiladiki, U biz U orqali hayot kechirishimiz uchun O‘zining xos O‘g‘lini dunyoga yuboradi. Xudoning sevgisi biz Uni avval sevganimiz uchun bizga oshkor bo‘lmadi.

Aksincha, aslida biz Uning dushmanlari edik va Undan nafratlanardik. Boshqacha aytganda, U bizni Uni sevganimiz uchun emas, balki qaysarona adovatimizga qaramay sevdi. U O‘z sevgisini qanday namoyon qildi? O‘z O‘g‘lini gunohlarimiz uchun yuvuvchi qurbonlik sifatida yuborib. Yuvuvchi qurbonlik gunoh masalasini qondirish yoki hal qilishni anglatadi.

Ba’zi liberallar Xudoning sevgisi haqida Masihning yuvuvchi qurbonligidan ayri holda mulohaza yuritishni yoqtirishadi. Bu yerda esa Yuhanno bu ikki hodisani birlashtirar ekan, ularda zarracha ziddiyat topmaydi. Denni shunday sharhlaydi:

“Bu oyatdagi hayratlanarli paradoksga e’tibor bering: Xudo bir vaqtning o‘zida ham sevadi, ham g‘azablanadi va Uning sevgisi bizga qarshi qaratilgan g‘azabning oldini oladigan yuvuvchi qurbonlikni taqdim etadi. Havoriy sevgi va yuvuvchi qurbonlik o‘rtasida ziddiyat izlash o‘rniga, yuvuvchi qurbonlik g‘oyasidan boshqa hech kimga bo‘lgan sevgi g‘oyasini ilgari surmaydi”. (James R. Denney, The Death of Christ, 2d. ed., p. 276. Iqtibosning birinchi qismi, aftidan, avvalgi nashrdan olingan.)

4:11 Endi Yuhanno bizni bu cheksiz sevgi berayotgan saboq haqida o‘ylashga undaydi: “Agar Xudo bizni shunday sevgan bo‘lsa, biz ham bir-birimizni sevishimiz kerak”. Bu yerda “agar” so‘zi shubhani emas, balki “...ganligi uchun”, “chunki” ma’nolarida ishlatilgan. Xudo O‘z sevgisini hozirda Uning xalqi bo‘lganlarga yog‘dirgan ekan, biz ham Uning muborak oilasiga biz bilan birga kirayotganlarni sevishimiz lozim.

4:12–13 Hozirgi vaqtda Xudoning sevgisi Uning bizda yashashi orqali namoyon bo‘ladi. Havoriy deydiki: “Xudoni hech kim, hech qachon ko‘rmagan. Agar biz bir-birimizni sevsak, Xudo bizda yashaydi va Uning sevgisi bizda mukammal bo‘ladi”. Yuhanno Xushxabarining 1:18 oyatida shunday deyilgan: “Xudoni hech kim, hech qachon ko‘rmagan; Otasining bag‘rida bo‘lgan yagona O‘g‘il Uni ayon qildi”.

Bu yerda biz ko‘rinmas Xudo O‘zini dunyoga Rabbimiz Iso Masih orqali namoyon qilganini ko‘ramiz. “Xudoni hech kim, hech qachon ko‘rmagan” degan so‘zlar Yuhannoning maktubida ham takrorlanadi. Ammo endi Xudo O‘zini dunyoga Masih orqali namoyon qilmayapti, chunki U osmonga qaytib ketgan va hozir Xudoning o‘ng tomonida o‘tiribdi. Hozir Xudo O‘zini dunyoga imonlilar orqali namoyon qilmoqda.

Odamlarning Uni ko‘rish ehtiyojiga Xudoning javobi bo‘lish bizga nasib etgani naqadar ajoyib! Biz bir-birimizni sevganimizda, Uning sevgisi bizda mukammal bo‘ladi, ya’ni Xudoning bizga bo‘lgan sevgisi o‘z maqsadiga erishgan bo‘ladi. Biz Xudoning barakalarining so‘nggi manzili bo‘lish uchun emas, balki shunchaki vosita bo‘lish uchun yashaymiz. Xudoning sevgisi bizga shaxsiy to‘plash uchun emas, balki biz orqali boshqalarga oqib o‘tishi uchun berilgan. Bir-birimizga bo‘lgan sevgimiz bizning Unda, Uning esa bizda ekanligimizni, biz Uning Ruhi ishtirokchilari ekanimizni isbotlaydi. Uning bizda, bizning esa Unda bo‘lishimiz naqadar ajoyib ekanini bir tasavvur qiling!

4:14 Endi Yuhanno havoriylar guruhining guvohligini qo‘shadi: “Biz ko‘rdik va guvohlik beramizki, Ota O‘z O‘g‘lini dunyoning Xaloskori qilib yubordi”. Bu – amaldagi ilohiy sevging buyuk e’lonidir. “Ota O‘g‘lini yubordi” degan so‘zlar Masih ishining cheksiz imkoniyatlarini tasvirlaydi. V. Ye. Vayn shunday yozgan edi: “Uning xizmatining imkoniyatlari insonparvarlik kabi cheksiz edi va faqat odamlarning tavba qilmasligi hamda ishonchsizligi ularni cheklab, amaldagi natijaga olib keldi”. (W. E. Vine, The Epistles of John, p. 85.)

4:15 Iso Xudoning O‘g‘li ekanini tan olgan har bir kishi Xudoning O‘zi bilan birga keladigan barakalarga ega bo‘ladi. Yana bu shunchaki aql mevasi sifatida e’tirof etish emas, balki Rabbimiz Iso Masihga bo‘lgan sadoqatni tan olishdir. Insonning Xudoda, Xudoning esa unda bo‘lishidan ko‘ra yaqinroq munosabatlar yo‘q. Bunday munosabatlarni yaqqol tasavvur qilishimiz qiyin, ammo ularni olovdagi kosovga, suvdagi gubkaga yoki havodagi sharga o‘xshatishimiz mumkin. Har bir holda obyekt muhitda, muhit esa obyektda bo‘ladi.

4:16 Biz esa Xudoning bizga bo‘lgan sevgisini tanib bildik va unga ishondik. Xudo — sevgidir. Sevgida yashovchi Xudoda yashaydi, Xudo ham unda yashaydi. Xudo — sevgidir va bu sevgi o‘z obyektini topishi kerak. Xudoning oilasi uchun tug‘ilganlar guruhi Xudo sevgisining maxsus obyektidir. Agar men Xudo bilan muloqotda bo‘lishni istasam, U sevganlarni ham sevishim kerak.

4:17 Sevgi bizda shu tariqa kamolotga erishadi. Bizning sevgimiz emas, balki Xudoning sevgisi bizda kamolotga yetdi. Endi Yuhanno biz bilan birgalikda kelajakka — Rabbimizning huzuriga boradigan kunimizga nazar solmoqda.

Uning huzuriga dadillik va ishonch bilan chiqamizmi yoki dahshatdan qisinib olamizmi? Javob shunday: bizda dadillik va ishonch bo‘ladi, chunki mukammal sevgi gunoh masalasini biryo‘la va butunlay hal qilgan. Kelajak kuniga bo‘lgan ishonchimizning sababi şu so‘zlarda bayon etilgan: “…chunki biz bu dunyoda U kabi yashayapmiz”. Hozirgi vaqtda Rabbimiz Iso samoda o‘tiribdi va hukm to‘liq Unga bog‘liqdir. Bir paytlar U dunyoga kelib, gunohlarimiz uchun bizga loyiq bo‘lgan azob-uqubat va jazoni boshdan kechirdi. Ammo U najot ishini amalga oshirdi va endi gunoh masalasi hech qachon qayta ko‘tarilmaydi. U qanday yashasa, biz ham bu dunyoda shunday yashaymiz. Gunohlarimiz Golgofa xochida hukm qilingan va biz ishonch bilan kuylay olamiz:

O‘lim va hukm ortda qoldi,

Inoyat va sharaf — oldimda;

Dengizning barcha to‘lqinlari Isoga yopirildi,

O‘sha yerda ular o‘zlarining ulkan qudratini yo‘qotdi.

(J. A. Trench)

Hukm Uning ustiga tushdi, demak, biz endi mahkumlikdan ozodmiz.

4:18 Biz Xudoning sevgisini tanib bilish uchun keldik, shuning uchun halokatdan qo‘rqmaymiz. Sevgida qo‘rquv yo‘q, aksincha, mukammal sevgi qo‘rquvni quvib chiqaradi. Aynan Uning mukammal sevgisi qo‘rquvni quvib chiqaradi. Men Rabbiyning sevgisiga ishonaman, birinchidan, chunki U men uchun O‘z O‘g‘lini o‘limga yubordi. Ikkinchidan, Uning meni sevishini bilaman, chunki U ayni damda menda yashamoqda.

Uchinchidan, men kelajakka ishonch bilan va qo‘rquvsiz qaray olaman. To‘g‘ri, qo‘rquvda azob bor va qo‘rqadigan kishi sevgida kamolotga yetmagan. Xudoning sevgisi Undan qo‘rqadiganlarning hayotida amal qila olmaydi. Ular hech qachon Unga tavba bilan kelmaydilar va gunohlari uchun kechirim olmaydilar.

4:19 Uni sevaylik, chunki U bizni birinchi bo‘lib sevdi. (Yunoncha tanqidiy matnda “Uni” so‘zi tushirib qoldirilgan.) Biz Uni yagona bir sababga ko‘ra sevamiz — U bizni birinchi bo‘lib sevdi. O‘nta amr insondan Xudoni va o‘z yaqinini sevishni talab qiladi. Ammo qonun bu sevgini bera olmas edi. Unda Xudo O‘zining solihligi talab qilgan sevgiga qanday erisha olardi?

U O‘z O‘g‘lini biz uchun o‘lsin deb yuborish orqali bu muammoni hal qildi. Bunday ajoyib sevgi, U qilgan ishlar uchun minnatdorchilik sifatida qalblarimizni Unga tortadi. Biz shunday deymiz: “Sen men uchun Qoningni to‘kding va o‘lding; bundan buyon men Sen uchun yashayman”.

4:20 Yuhanno, agar biz birodarimizdan nafratlansak, Xudoni sevishga urinish behuda ekanini ta’kidlaydi.

G‘ildirak kegaylari uning markaziga qancha yaqin bo‘lsa, bir-biriga ham shuncha yaqin bo‘ladi. Xuddi shunday, biz Rabbiyga qanchalik yaqin bo‘lsak, masihiy birodarlarimizni shunchalik ko‘proq sevamiz. Aslida, biz Rabbimizni Uning eng kamtarin izdoshidan ortiqroq sevmaymiz. Yuhanno ko‘rib turgan birodarlarimizni sevmasak, ko‘rinmas Xudoni sevishimiz mumkin emasligini isbotlaydi.

4:21 Havoriy bobni Undan olganimiz amrni takrorlash bilan yakunlaydi: Xudoni sevgan o‘z birodarini ham sevsin.