Biz suvda yurgan Masihga emas, balki kundalik hayotidagi Masihga taqlid qilishga chaqirilganmiz. Martin Lyuter

Kirish

I. KANONDAGI ALOHIDA O‘RIN

Yuhannoning birinchi maktubi oilaviy suratlar albomiga o‘xshaydi. U Xudoning oilasi a’zolarini tasvirlaydi. Farzandlar ota-onalariga o‘xshaganidek, Xudoning farzandlari ham Unga o‘xshaydi. Ushbu maktub ana shu o‘xshashliklarni tasvirlaydi. Xudoning oilasi a’zosi bo‘lish orqali inson Xudoning hayotiga - abadiy hayotga ega bo‘ladi. Bu hayotga ega bo‘lganlar uni o‘ziga xos tarzda namoyon etadilar. Masalan, ular Iso Masih ularning Rabbiy va Najotkori ekanligini tasdiqlaydilar, ular Xudoni sevadilar, Xudoning farzandlarini sevadilar, Uning amrlariga itoat etadilar va gunoh qilmaydilar. Ularda go‘yo abadiy hayot belgilari mavjud. Yuhanno bu maktubni shunday oilaviy xususiyatlarga ega bo‘lganlarning barchasi abadiy hayotga ega ekanliklarini bilishlari uchun yozgan (1 Yuhanno 5:13).

Yuhannoning birinchi maktubi ko‘p jihatdan g‘ayrioddiy. Bu haqiqatan ham yuborilgan haqiqiy xat bo‘lsa-da, uning muallifi ham, kimga yuborilgani ham ko‘rsatilmagan. Shubhasiz, ular bir-birlarini yaxshi bilishgan. Bu go‘zal kitobda yana bir ajoyib narsa bor: muallif nihoyatda chuqur ma’naviy haqiqatlarni har bir so‘zi muhim bo‘lgan qisqa, sodda jumlalarda ifodalaydi. Chuqur haqiqat murakkab gaplar bilan ifodalanishi kerak, deb kim aytdi? Ba’zilar maqtaydigan va chuqur ma’noli deb hisoblaydigan va’z yoki yozma bayon shunchaki xira yoki tushunarsiz bo‘lishidan xavotirdamiz.

1 Yuhannoning fazilatlari qatoriga chuqur mulohaza yuritish va samimiy tadqiqot kiritilishi mumkin. Bunday aniq takrorlanishlar aslida kichik farqlarga ega - va bu aynan e’tibor qaratish kerak bo‘lgan ma’no nozikliklaridir.

II. MUALLIFLIK

1 Yuhannoning muallifligi haqidagi tashqi dalillar erta va kuchli. Iriney, Aleksandriyalik Kliment, Tertullian, Origen va uning shogirdi Dionisiy kabi shaxslar maktubni to‘rtinchi Injil muallifi Yuhanno tomonidan yozilgan deb alohida ta’kidlaganlar.

Ibroniylarga yo‘llangan maktub muallifi singari, 1 Yuhannoning muallifi ham o‘z ismini tilga olmagan. Biroq, Ibroniylarga yo‘llangan maktubdan farqli o‘laroq, 1 Yuhannoning maktubi uning muallifligini tasdiqlovchi ishonchli ichki dalillarga ega.

Dastlabki to‘rt oyat muallif Masihni yaxshi bilgani va U bilan ko‘p vaqt o‘tkazganini ko‘rsatadi. Bu ehtimolli mualliflikni sezilarli darajada toraytiradi va maktub muallifi havoriy Yuhanno ekanligi haqidagi an’anaga mos keladi.

Maktubning havoriyona ohangi bu fikrni tasdiqlaydi: muallif hokimiyat va obro‘ bilan, katta ma’naviy ustoz ("farzandlarim") kabi sezgirlik va hatto qat’iylik bilan yozadi.

Fikrlar, so‘zlar ("rioya qilmoq," "nur," "yangi," "amr," "so‘z" va h.k.) va iboralar ("abadiy hayot," "jonini fido qilmoq," "o‘limdan hayotga o‘tmoq," "Dunyoning Xaloskori," "gunohlarni olmoq," "iblis ishlari" va h.k.) Yuhannoning to‘rtinchi Xushxabari va boshqa ikkita maktubiga mos keladi.

Yahudiycha parallelizm uslubi va sodda gap tuzilishi ham Injilni, ham xabarni tavsiflaydi. Qisqasi, agar biz to‘rtinchi Injilni havoriy Yuhanno tomonidan yozilgan deb qabul qilsak, unda uni ushbu maktubning muallifi deb hisoblashdan qo‘rqmasligimiz kerak.

III. YOZILISH VAQTI

Ba’zilarning fikricha, Yuhanno o‘zining uchta kanonik maktubini 60-yillarda, rimliklar Quddusni vayron qilishidan oldin yozgan. Birinchi asrning oxiri sanasi (milodiy 80−95-yillar) ma’qulroq. Maktublarning otalarcha ohangi, shuningdek, "Bolalarim! Bir-biringizni sevinglar" degan so‘zlari jamoatdagi keksa havoriy Yuhanno haqidagi qadimiy an’anaga mos keladi.

IV. YOZISH MAQSADI VA MAVZU

Yuhanno davrida gnostiklar sektasi (yunoncha gnosis - "bilim") deb nomlangan soxta sekta paydo bo‘ldi. Gnostiklar o‘zlarini xristian deb da’vo qilganlar, lekin havoriylar targ‘ib qilgan bilimlardan yuqori bo‘lgan qo‘shimcha bilimga ega ekanliklarini ta’kidlaganlar. Ularning fikricha, inson chuqurroq "haqiqatlar" bilan tanishmaguncha, o‘zini to‘liq namoyon eta olmas edi.

Ba’zilar materiya yovuzlik manbai, shuning uchun Inson Iso Xudo bo‘la olmaydi, deb ta’lim berishgan. Ular Iso va Masih o‘rtasidagi farqni ko‘rsatishgan. "Masih" ilohiy nur bo‘lib, Iso suvga cho‘mganida unga tushgan va o‘limi oldidan, ehtimol Getsemaniya bog‘ida uni tark etgan. Ularning taxminlariga ko‘ra, Iso haqiqatan ham o‘lgan, ammo Masih o‘lmagan.

Maykl Grin yozganidek, ular "samoviy Masih inson tanasi bilan doimiy aloqada bo‘lish orqali O‘zini bulg‘ash uchun juda muqaddas va ruhiy edi", deb ta’kidlashgan. Qisqasi, ular gavdalanishni rad etishdi va Isoning Masih ekanligini hamda bu Iso Masih ham Xudo, ham Inson ekanligini tan olishmadi. Yuhanno bu odamlar haqiqiy masihiylar emasligini tushundi va o‘quvchilarini ogohlantirib, gnostiklar Xudoning haqiqiy farzandlari muhriga ega emasligini ko‘rsatdi.

Yuhannoga ko‘ra, inson yo Xudoning farzandi, yoki yo‘q; hech qanday oraliq holat mavjud emas. Shuning uchun ham maktub yorug‘lik va zulmat, muhabbat va nafrat, haqiqat va yolg‘on, hayot va o‘lim, Xudo va shayton kabi bir-biriga qarama-qarshi tushunchalar bilan to‘ldirilgan. Shu bilan birga, havoriy odamlarning o‘ziga xos xulq-atvorini tasvirlashni ma’qul ko‘rgan. Masalan, xristianlar va xristian bo‘lmaganlar o‘rtasidagi farqni belgilashda u alohida gunohga emas, balki ko‘proq insonni tavsiflovchi xususiyatlarga asoslanadi. Hatto kuniga ikki marta buzilgan soat ham to‘g‘ri vaqtni ko‘rsatadi! Lekin yaxshi soat doim to‘g‘ri vaqtni ko‘rsatib turadi. Umuman olganda, masihiylarning kundalik xatti-harakatlari muqaddas va to‘g‘ri bo‘lib, bu ularni Xudoning farzandi sifatida ajratib turadi. Yuhanno "bilmoq" so‘zini ko‘p marta ishlatgan. Gnostiklar haqiqatni bilishni da’vo qilishgan, ammo Yuhanno bu yerda ishonch bilan bilish mumkin bo‘lgan xristian e’tiqodining haqiqiy faktlarini ifodalaydi. U Xudoni nur (1:5), muhabbat (4:8,16), haqiqat (5:6) va hayot (5:20) sifatida tasvirlaydi. Bu Xudo Shaxs emas degani emas, balki bu to‘rt ne’matning manbai Xudodir.

Shuningdek, Yuhanno Uni odil Xudo sifatida tilga oladi (2:29; 3:7), pok (3:3) va begunoh (3:5) deb ta’riflaydi.

Yuhanno sodda so‘zlarni qo‘llaydi, ammo u aytgan fikrlar ko‘pincha chuqur va ba’zida tushunish qiyin bo‘ladi. Ushbu kitobni o‘rganar ekanmiz, Rabbimiz Kalomining ma’nosini tushunishimizga va U bizga ochib berayotgan haqiqatga bo‘ysunishimizga yordam berishini so‘rab ibodat qilishimiz lozim.

Reja

I. Xristian muloqoti (1:1−4)

II. Muloqotni saqlab turish vositalari (1:5 - 2:2)

III. Xristian muloqotida bo‘lganlarning o‘ziga xos xususiyatlari: itoatkorlik va sevgi (2:3−11)

IV. Muloqotda o‘sish bosqichlari (2:12−14)

V. Muloqot uchun ikki xavf: dunyoviy va soxta ustozlar (2:15−28)

VI. Masihiylar bilan muloqotda bo‘lganlarning o‘ziga xos xususiyatlari: to‘g‘rilik va ishonch baxsh etuvchi sevgi (2:29 - 3:24)

VII. Haqiqat va yanglishishni farqlash ehtiyoji (4:1−6)

VIII. Xristianlar bilan muloqotda bo‘lganlarning o‘ziga xos xususiyatlari (4:7 - 5:20)

A. Muhabbat (4:7−21)

B. Jonli e’tiqod (5:1)

V. Muhabbat va unga bo‘ysunish (5:1-3)

G. Dunyoni yenggan ishonch (5:4−5)

D. Jonli ta’limot (5:6−12)

E. So‘z orqali ishonch (5:13)

J. Ibodatdagi jasorat (5:14−17)

Z. Ma’naviy voqelikni bilish (5:18−20)

IX. Yakuniy murojaat (5:21)