VIII. ISTAK-XOHISHLAR: SABABI VA UNDAN QUTULISH (4-bob)

Yoqub dono inson tinchliksevar bo‘lishini ta’kidlagan edi. Endi unga Xudoning farzandlari orasida tez-tez sodir bo‘ladigan fojiali kelishmovchiliklar haqida eslatishmoqda. Buning sababi nimada? Nega shunchalik ko‘p baxtsiz oilalar va nizo tufayli parchalangan cherkovlar bor? Nima uchun vatanimizdagi masihiy xizmatchilar orasida bunday keskin adovat, chet eldagi missionerlar orasida esa bunday nizolar mavjud? Sababi shundaki, biz lazzat va boylikka bo‘lgan chanqoqligimizni qondirish va bu borada boshqalardan o‘zib ketish uchun tinimsiz intilamiz.

4:1−2 Afsuski, masihiylar orasida adovat va nizolar bor. Bu oyatlar imondorlarga taalluqli emasligini taxmin qilish noto‘g‘ri, aks holda ular biz uchun o‘z ahamiyatini yo‘qotadi. Bu adovatning sabablari nimada? U bizda qoniqish uchun doimo kurashayotgan kuchli istak-xohishlardan kelib chiqadi.

Biz moddiy ne’matlarga ega bo‘lishni istaymiz. Biz obro‘-e’tiborga intilamiz. Biz lazzat va jismoniy istak-xohishlarni qondirishni juda xohlaymiz. Bu qudratli kuchlar a’zolarimizda jang qilmoqda. Biz hech qachon qoniqmaymiz. Biz doimo ko‘proq narsani xohlaymiz. Shunga qaramay, xohlagan narsalarimizga erishish istagimizdan doimo hafsalamiz pir bo‘layotgandek tuyuladi. Qondirilmagan umidlar shunchalik kuchli bo‘ladiki, muvaffaqiyatimizga to‘sqinlik qilayotgandek tuyulganlarni ezib tashlaymiz.

Yoqub: "O‘ldirasizlar," deydi. Ko‘p jihatdan u bu so‘zni ko‘chma ma’noda ishlatadi. Biz aslida o‘ldirmaymiz, lekin bizdan chiqayotgan g‘azab, hasad va shafqatsizlik boshlang‘ich holatidayoq o‘ldiradi.

4:2−3 Biz xohlaymiz, ammo ega bo‘lmaymiz. Biz boshqalarga qaraganda ko‘proq va yaxshiroq narsalarga ega bo‘lishni xohlaymiz. Va bu yo‘lda bir-birimizga dushmanlik qilamiz va bir-birimizni yeb qo‘yamiz.

Jon va Jeyn endigina turmush qurishdi. Jonning o‘rtacha maosh beriladigan munosib ishi bor. Jeyn cherkovdagi boshqa yosh juftliklar kabi yaxshi uyga ega bo‘lishni xohlaydi. Jon eng so‘nggi rusumdagi avtomobilni xohlaydi. Jeyn ajoyib maishiy texnika va chiroyli jihozlarni xohlaydi. Bu narsalarning ba’zilarini bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotib olishga to‘g‘ri keladi. Jonning maoshi bunday qiyinchiliklarga zo‘rg‘a yetadi. Keyin oilada chaqaloq tug‘iladi; bu qo‘shimcha xarajatlarni keltirib chiqaradi. Oila byudjeti juda beqaror. Jeynning talablari oshgani sayin, Jon e’tiroz bildira boshlaydi va jahldor bo‘ladi. Bunga javoban Jeyn g‘iybat va ko‘z yoshlarga murojaat qiladi. Ko‘p o‘tmay uyning devorlari og‘zaki janjal tufayli titray boshlaydi. Buyumparastlik oilani buzmoqda.

Boshqa vaziyatda, Jeyn hasadgo‘y bo‘lishi mumkin. Uningcha, Bob va Syu Smitlar jamiyatda o‘zi va Jonga qaraganda ko‘proq e’tiborga loyiq. Tez orada u Syuga uning qadr-qimmatini kamsituvchi tanbehlar beradi. Ular o‘rtasida tezda dushmanlik alangalanadi, Jon va Bob ham kurashga tortiladi. Keyin boshqa masihiylar kimningdir tomonini olishadi va bir kishining ko‘zga ko‘ringan mavqega intilishi tufayli jamoa bo‘linadi.

Bu yerda imondorlar orasidagi janjal va dushmanlikning manbai ko‘rsatilgan.

Ular ko‘proq narsaga ega bo‘lish istagi va hasaddan kelib chiqadi. "Jonslardan qolishmaslik" - bu hodisaning xushmuomala nomi; aniqroq aytganda, uni ochko‘zlik, tamagirlik va hasad deb atash kerak. Istak shunchalik kuchli bo‘ladiki, odamlar uni qondirish uchun qo‘llaridan kelgan barcha ishni qiladilar. Ular haqiqiy lazzat o‘z istaklarini qondirishda emas, balki oziq-ovqat va kiyim-kechak bilan qanoatlanishda ekanligini tushunishga shoshilmaydilar (1 Timo‘tiy 6:8).

Bu muammoga to‘g‘ri yondashuv - ibodat. "Tortishmanglar. Dushmanlik qilmang. Ibodat qilinglar," deydi Yoqub. Sizda yo‘q, chunki so‘ramayapsiz. Barcha ehtiyojlarimizni ibodat bilan Rabbiyga topshirish o‘rniga, o‘z kuchimiz bilan istaganimizga erishishga harakat qilamiz. Agar bizda yo‘q narsani xohlasak, uni Xudodan so‘rashimiz kerak. Agar so‘rasak-u, duo ijobat bo‘lmasa, unda nima bo‘ladi? Bu niyatimiz sof bo‘lmaganini anglatadi. Biz bu mulkka Xudoning shon-shuhrati yoki yaqinlarimiz manfaati uchun ega bo‘lmoqchi emas edik. Biz uni o‘zimizning xudbinona lazzatimiz uchun xohladik. Biz uning tabiiy istak-xohishlarimizni qondirishini istaganmiz. Xudo bunday ibodatlarga javob berishni va’da qilmagan.

Bu dastlabki uch oyatda psixologiyadan naqadar jiddiy saboq berilgan! Agar odamlar Xudo bergan narsalardan mamnun bo‘lishganida edi, qanday ajoyib mojarolar va g‘alayonlardan qutulgan bo‘lardik! Agar biz yaqinlarimizni o‘zimizni sevgandek sevsak va olishdan ko‘ra ko‘proq berishni istasak, dunyo qanday bo‘lardi! Agar biz Xaloskorning barcha to‘plangan narsalarni qoldirib, xazinalarni yerda emas, samoda to‘plash haqidagi amriga amal qilganimizda edi, barcha nizolar barham topgan bo‘lardi!

4:4 Yoqub moddiy narsalarga haddan tashqari muhabbatni ruhiy zino deb ta’riflaydi. (Ko‘pchilik qo‘lyozmalarda "zinokorlar va fohishalar" deb o‘qiymiz, bu esa ba’zi jamoalardagi haqiqiy axloqsizlikni nazarda tutishi mumkin. Iskandariya qo‘lyozmasida (NU) faqat "fohisha" ayol shakli berilgan bo‘lib, ko‘chma ma’noga yo‘l qo‘yilgan. Injilning ba’zi inglizcha tarjimalari ikkala ma’noni ham qabul qiladi: jismoniy va/yoki ruhiy zino.)

Xudo Uni eng avvalo va hammadan ko‘p sevishimizni istaydi. Bu dunyoning o‘tkinchi narsalarini sevib, Unga xiyonat qilamiz.

Ochko‘zlik butparastlikning bir shaklidir. Bu Xudo bizga berishni istamaydigan narsani qattiq xohlashimizni anglatadi. Bu qalbimizda butlarga joy berganligimizni bildiradi. Moddiy narsalarni Xudoning irodasidan ustun qo‘yamiz. Shu sababli, ochko‘zlik butparastlikdir, butparastlik esa Parvardigorga ruhiy bevafolikdir.

Dunyo bilan do‘stlik Xudo bilan dushmanlikdir. Dunyo biz yashaydigan sayyora ham, bizni o‘rab turgan tabiat ham emas. Bu inson tomonidan yaratilgan tizim bo‘lib, uning maqsadi nafsni, ko‘z ishtiyoqini va hayotiy g‘ururni qondirishdir. Bu tizimda Xudoga ham, Uning O‘g‘liga ham o‘rin yo‘q. Bu san’at, madaniyat, ta’lim, fan va hatto din dunyosi bo‘lishi mumkin. Ammo bu shunday sohadirki, unda Masih nomi yoqimsiz yoki hatto taqiqlangan, faqat u quruq rasmiyatchilik bo‘lmasa. Qisqasi, bu haqiqiy cherkov doirasidan tashqaridagi insoniy dunyo. Bu tizimga do‘st bo‘lish Xudoga dushman bo‘lish demakdir. Aynan shu dunyo hayot va ulug‘vorlik Egasini xochga mixladi. Aslida esa, diniy dunyo Uni o‘limga mahkum etishda hal qiluvchi rol o‘ynadi. Imonlilarning o‘z Najotkorini o‘ldirgan dunyo bilan qo‘l ushlashib yurishni xohlashlari aql bovar qilmaydigan ko‘rinadi!

4:5 Beshinchi oyat maktubdagi eng qiyin oyatlardan biri. Yoki Muqaddas Yozuvlar: "Bizda yashaydigan ruh rashk bilan sevadi", deb behuda aytgan deb o‘ylaysizmi?

Birinchi qiyinchilik shundaki, Yoqub Eski Ahdga ishora qilayotganga o‘xshaydi. Ammo bu so‘zlar Eski Ahdda ham, apokrifik kitoblarda ham yo‘q. Buning ikkita ehtimoliy izohi bor. Bu so‘zlar Muqaddas Yozuvlarda uchramagani uchun, Yoqub ularni Muqaddas Kitobning umumiy ta’limoti sifatida keltirgan bo‘lishi mumkin. Muammoning ikkinchi yechimi Injilning inglizcha tuzatilgan tarjimasida (RV) berilgan. U yerda oyat ikki savolga bo‘lingan: "Yoki sizlar Yozuvlar behuda gapiradi deb o‘ylaysizlarmi? U bizga solgan ruh hasadga tashnami?" Bu yerda shuni nazarda tutilmoqdaki, Muqaddas Kitob dunyoviy raqobat ruhini qoralab, so‘zlarni behuda sarflamaydi.

Beshinchi oyatdagi ikkinchi qiyinchilik oyatning ikkinchi qismi ma’nosidir. Masala shundaki, gap qaysi ruh haqida ketyapti: Muqaddas Ruh haqidami (NKJVdagi kabi) yoki jilovlanmagan hasad ruhimi? (Eng qadimgi qo‘lyozmalarda bosh va kichik harflar uchun grafik farq yo‘q. Ideal holda, bu yerda birinchi va ikkinchi variant o‘rtasida qandaydir o‘rtacha bo‘lgan "r" harfi bo‘lishi kerak. Bu Yangi Ahdning ko‘p joylariga xos bo‘lib, kontekstdan qaysi ruh haqida gap ketayotgani aniq emas. Harflarning bunday shakli yo‘qligi sababli, tarjimonlar va muharrirlar kontekstni tushunishdan kelib chiqib qaror qabul qilishlari kerak. Bu yerda va boshqa joylarda ilohiyotchi olimlarning fikrlari ikkiga bo‘lingan.)

Agar birinchisi nazarda tutilgan bo‘lsa, Xudo bizga bergan Muqaddas Ruh dushmanlikka olib keladigan ochko‘zlik va hasadni keltirib chiqarmaydi; aksincha, U bizning Masihga butunlay sodiqligimizni rashk bilan istaydi. Agar ikkinchisi to‘g‘ri bo‘lsa, u holda parchaning ma’nosi shunday: bizda bo‘lgan ruh, ya’ni ochko‘zlik va hasad ruhi Xudoga bevafoligimizning sababchisidir.

4:6 Ammo U yanada ko‘proq inoyat beradi. Dastlabki besh oyatda imonli kishining eski tabiati qanchalik gunohkor bo‘lishi mumkinligini ko‘rdik. Endi biz tana ehtiroslariga qarshi o‘z kuchimiz bilan kurashishga qodir emasligimizni bilib olamiz. Xudoga shukrki, U har safar kerak bo‘lganda ko‘proq inoyat yoki kuch beradi (Ibroniylar 4:16). U shunday va’da bergan: "Kunlaring davom etganidek, kuch-quvvating ham bo‘ladi" (Qonunlar 33:25).

U qiyinchiliklar ortganda ko‘proq inoyat beradi,

Ishlar ko‘payganda ko‘proq kuch ato etadi,

Yangi baxtsizlikka O‘z marhamatini qo‘shadi,

Ko‘paygan sinovlarga - O‘zining ko‘paygan tinchligini.

(Enni Jonson Flint)

Xudo inoyatni kerak paytda berishining isboti sifatida Yoqub Hikmatlar 3:34 ga havola qiladi, ammo bu yerda yana bir fikr bor: inoyat mag‘rurlarga emas, balki kamtarlarga va’da qilingan. Xudo mag‘rurlarga qarshilik ko‘rsatadi, ammo ruhan ezilganlar oldida tura olmaydi.

4:7 7-10-oyatlarda chin tavbaga olib boradigan olti qadamni ko‘ramiz. Yoqubni azizlarning gunohlari g‘azablantirardi.

Uning so‘zlari qoralash o‘qlari kabi qalbimizga kirib boradi. Ular Xudoning arshidan chaqqan chaqmoqdek yog‘iladi. Xudo biz bilan gaplashayotganini anglaymiz. Uning so‘zlari ta’sirida qalblarimiz eziladi. Endi masala shundaki, biz nima qilishimiz kerak?

Avvalo, Xudoga bo‘ysunishimiz lozim. Bu Unga itoat etishga, quloq solishga va bo‘ysunishga tayyor turishimiz kerakligini anglatadi. Mag‘rur va o‘jar emas, balki sezgir va kamtar bo‘lishimiz darkor. So‘ng shaytonga qarshi turishimiz kerak. Uning taklif va vasvasalariga quloq va qalbimizni yopib qarshilik ko‘rsatamiz. Muqaddas Yozuvni Ruhning qilichi sifatida ishlatib, uning hujumlarini qaytaramiz. Agar qarshilik qilsak, u bizdan qochadi.

4:8 Bundan tashqari, Xudoga yaqinlashishimiz lozim. Buni ibodat orqali amalga oshiramiz. Qalbimizda bor narsani Unga yetkazib, Uning huzurida astoydil ibodat qilishimiz kerak. Shunday yaqinlashsak, U ham bizga yaqinlashayotganini ko‘ramiz. Shahvatimiz va dunyoga muhabbatimiz tufayli U bizdan uzoqlashadi deb o‘ylardik, ammo Unga yaqinlashganimizda, U bizni kechiradi va yangilaydi. To‘rtinchi qadam: "Qo‘llaringizni tozalang, gunohkorlar; yuraklaringizni poklang, ikkiyuzlamachilar". Qo‘llar harakatlarimizga, yuraklar esa intilish va istaklarimizga dalolat qiladi. Gunohlarimizni tan olib, ochiq va yashirin gunoh qilishdan voz kechib, qo‘l va yuragimizni tozalaymiz. Gunohkor sifatida yomon ishlarimizni, ikkiyuzlamachi sifatida qarama-qarshi niyatlarimizni e’tirof etishimiz lozim.

4:9 E’tirof chuqur pushaymon bilan birga bo‘lishi kerak. Qayg‘uring, yig‘lang va faryod qiling: kulguingiz yig‘iga, shodligingiz g‘amga aylansin. Xudo gunohlarimizni fosh etib, huzurimizga kelganda, yengiltaklik vaqti emas. Aksincha, gunohkorligimiz, ojizligimiz, berahm va besamarligimiz uchun Uning oldida tiz cho‘kib yig‘lash paytidir. Moddiyatparastligimiz, dunyo bilan do‘stligimiz va rasmiyatchiligimiz uchun qayg‘urib yig‘lashimiz lozim. Ichki va tashqi dunyomizda xudojo‘y tavbaning samarasini namoyon etishimiz kerak.

4:10 Nihoyat, Rabbimiz oldida o‘zimizni past tutishimiz zarur. Agar Uning oyoqlari ostida o‘z joyimizni halol egallasak, U bizni o‘z vaqtida yuksaltiradi. Xudo biz bilan gaplashayotganini tushunamiz. Uning so‘zlari ta’sirida qalblarimiz eziladi.

Rabbimiz bizga o‘zimizni ko‘rsatganda, shunday munosabatda bo‘lishimiz lozim. Buning ma’nosi shuki, biz Unga bo‘ysunishimiz, Unga quloq solishga va itoat etishga tayyor turishimiz kerak. Biz mag‘rur va qaysar emas, balki sezgir va ezilgan bo‘lishimiz kerak. Keyin biz shaytonga qarshi turishimiz kerak.Biz uning takliflari va vasvasalariga quloqlarimizni va qalbimizni yopib qarshi turamiz. Muqaddas Yozuvlardan Ruhning qilichi sifatida foydalanib, uning hujumlarini qaytaramiz.

Biroq ko‘pincha bunday bo‘lmaydi. Ba’zan, masalan, jamoatda yig‘ilganimizda, Xudo qalbimizga murojaat qiladi. Qisqa muddat hayajonlanib, ezgu niyatlar bilan to‘lamiz. Ammo yig‘ilish tugashi bilan odamlar qizg‘in va bemalol suhbatlasha boshlaydilar. Xizmatning butun ruhi yo‘qoladi, quvvat ketadi va Xudoning Ruhi so‘nadi. To‘rtinchi qadam:..." qo‘llarni poklang, gunohkorlar; qalblarni tuzating, ikkiyuzlamachilar." Qo‘llar bizning harakatlarimizga, qalblar esa intilishlarimiz va istaklarimizga guvohlik beradi. Gunohlarni e’tirof etib, oshkora va pinhona gunoh qilishdan voz kechib, qo‘limizni va qalbimizni poklaymiz.

4:11−12 Yoqub aytgan navbatdagi gunoh - akasini qoralash yoki g‘iybat qilishdir. Kimdir boshqalarni tanqid qilishdan oldin javob berishimiz kerak bo‘lgan uchta savolni taklif qildi: tanqid qilish ukangga qanday foyda keltiradi? U senga qanday foyda keltiradi? Bu bilan Xudo qanday ulug‘lanadi?

Shohlik qonunida aytilishicha, yaqinimizni o‘zimizni sevganday sevishimiz kerak. Shuning uchun birodaringni yomonlash yoki uning niyatlarini muhokama qilish bu qonunga qarshi chiqish va uni hech narsaga yaroqsiz deb qoralash bilan barobardir. Qonunni ongli ravishda buzish uni hurmat qilmaslik va undan nafratlanish demakdir.

Bu qonun yomon va bo‘ysunishga arzimaydi, deyish bilan barobardir. "Bo‘ysunishdan bosh tortgan kishi, aslida, qonun, ehtimol, qonunga xilofdir, deydi." Bunday xatti-harakat aybdorni emas, balki g‘iybatchi birodarni sudya sifatida g‘alati ahvolga solib qo‘yadi. U o‘zini qonundan yuqori qo‘yadi, unga bo‘ysunmaydi. Lekin faqat Xudo qonunlardan ustun; U qonunni bergan va qonun asosida hukm chiqargan Zotdir. Xudoning o‘rniga tajovuz qilib, birovning ustidan hukm chiqarishga kimning haddi sig‘adi? (NU matnida "qo‘shni" deb o‘qiymiz.)

4:13 Yoqub qoralagan keyingi gunoh - o‘ziga ishonch va Xudoga bog‘liq bo‘lmagan holda maqtanchoqlik bilan rejalashtirish (13-16-oyatlar). U kelajak uchun batafsil harakat rejasini tuzgan ishbilarmon tasvirini chizadi. Tafsilotlarga e’tibor bering. U vaqtni (bugun yoki ertaga), xodimlarni (biz), joyni (falon shahar), muddatni (bir yil yashaymiz), faoliyatni (savdo qilish) va kutilgan natijani (foyda olish) o‘ylagan.

Bu tasvirda nima yetishmayapti? U bir marta ham Xudoni tilga olmaydi. Hayotda kelajak uchun rejalar tuzish zarur, ammo buni Xudosiz qilish gunohdir. "Biz qilamiz" yoki "men qilaman" deyish aslida gunohdir. Masalan, Ishayo 14:13-14 dagi Lyutsiferning ko‘p sonli "men qilaman" so‘zlariga e’tibor bering: "U o‘z qalbida shunday degan edi: "Men osmonga ko‘tarilaman, Xudoning yulduzlaridan ham yuqoriroqqa o‘z taxtimni o‘rnataman va shimolning chekkasidagi tog‘da xudolar davrasida o‘tiraman; bulutli balandliklarga ko‘tarilaman, Xudoyi Taologa o‘xshayman."

4:14 Ertaga albatta bo‘ladigandek rejalashtirish noto‘g‘ri. "Ertaga... dema..." (Hikmatlar 3:28). "Ertaga" nima bo‘lishini bilmaymiz. Bizning hayotimiz tutun buluti kabi nozik va beqarordir.

4:15 Barcha rejalarimizni Xudo bilan kelishishimiz va ular Uning irodasiga mos kelishi kerak. Taqdirimiz Uning qo‘lida ekanini anglagan holda yashashimiz va gapirishimiz lozim. Biz: "Agar Xudo xohlasa va biz tirik bo‘lsak, u yoki bu ishni qilamiz", deb aytishimiz kerak. Masalan, Havoriylar kitobida havoriy Pavlus shunday deydi: "...agar Xudo xohlasa, yana oldingizga qaytaman" (18:21); 1 Korinfliklarga 4:19 da u yozadi: "Ammo agar Rabbimiz xohlasa, men tez orada oldingizga boraman..." Ba’zida masihiylar Xudoga qaramlikni ifodalovchi "D.V." harflaridan foydalanadilar. Bu "Agar Xudo xohlasa" degan ma’noni anglatuvchi lotincha Deo volente so‘zining bosh harflaridir.

4:16 Yoqub: "Sizlar mag‘rurlanib, maqtanmoqdasiz", deb yozadi. Masihiylar kelajak rejalari bilan faxrlanishardi. Ular o‘z rejalarini amalga oshirishga hech narsa to‘sqinlik qilmasligiga ishonishda takabbur edilar. Ular o‘z taqdirlari o‘z qo‘llarida deb o‘ylashardi. Bunday maqtanish yomonlikdir, chunki unda Xudoga o‘rin yo‘q.

4:17 Shunday qilib, kim yaxshilik qilishni bilsa-yu, qilmasa, u gunohkor bo‘ladi. Bu kontekstda yaxshilik qilish hayotning har bir lahzasida Xudoga tavakkul qilish, har daqiqada Unga bog‘liq holda yashash demakdir.

Agar biz shunday qilishimiz kerakligini bilsak-u, ammo qilmasak, aniq gunoh qilgan bo‘lamiz. Albatta, bu tamoyil keng qo‘llaniladi.

Hayotning har qanday sohasida yaxshilik qilish imkoniyati bizga uni bajarish mas’uliyatini yuklaydi. Agar biz nima to‘g‘riligini bilsak, qabul qilingan bilimga muvofiq yashashimiz shart. Agar shunday qilmasak, Xudoga, yaqinlarimizga va o‘zimizga qarshi gunoh qilgan bo‘lamiz.

4-bobda Yoqub ochko‘zlik, adovat, g‘iybat va Xudoga maslahat solmay reja tuzishga bo‘lgan munosabatimizni sinovdan o‘tkazadi. Shunday ekan, o‘zimizga quyidagi savollarni beraylik: doimo ko‘proq narsaga erishishga intilamanmi yoki boriga qanoat qilamanmi? Mendan ko‘proq narsaga ega bo‘lganlarga hasad qilyapmanmi? Biror narsa sotib olishdan oldin ibodat qilamanmi? Xudo menga gapirganda bo‘ysunamanmi yoki qarshilik ko‘rsatamanmi? Birodarlarimni qoralaymanmi? Xudo bilan maslahatlashmasdan biror narsani rejalashtiryapmanmi?