VI. TIL: FOYDALANISH VA SUIISTE’MOL QILISH (3:1−12)

Uchinchi bobning dastlabki o‘n ikki oyatida til haqida so‘z yuritiladi (shuningdek, 1:19, 26; 2:12; 4:11; 5:12 oyatlarda ham). Eski usuldagi shifokor bemorning tilini tekshirib tashxis qo‘ygani kabi, Yoqub ham insonning ruhiy salomatligini uning nutqi orqali tekshiradi. O‘zini tekshirishni nutq gunohlaridan boshlash lozim. Yoqub zamonaviy hazilga qo‘shilgan bo‘lardi: "Tilingni ehtiyot qil. U sirpanish oson bo‘lgan nam joyda joylashgan!"

3:1 Bob Xudoning Kalomini o‘rgatish istagining shoshma-shosharligidan ogohlantirish bilan boshlanadi. Garchi til aniq tilga olinmagan bo‘lsa-da, bu yerdagi asosiy fikr shunday: Muqaddas Yozuvlarni o‘rgatishda o‘z tilidan foydalanuvchi Xudo va odamlar oldida qo‘shimcha mas’uliyatga ega.

"Ko‘pchilik o‘qituvchi bo‘lmasin" iborasini "O‘qituvchi bo‘lishga intiladigan darajada shuhratparast bo‘lmang" deb talqin qilish mumkin. Bu so‘zlarni, ta’lim berish uchun Xudo tomonidan haqiqatan chaqirilgan kishiga Xudoning in’omidan foydalanishni taqiqlash, deb tushunmaslik kerak. Bu shunchaki ushbu xizmatga jiddiy yondashish kerakligi haqidagi ogohlantirishdir. Haqiqat so‘zini o‘rgatuvchilar, agar o‘rgatayotganlarini amalda qo‘llay olmasalar, qattiqroq hukm qilinadi.

Muqaddas Kitobni o‘rgatish - katta mas’uliyat. O‘qituvchi Muqaddas Kitobda ko‘rganlariga itoat etishga tayyor bo‘lishi lozim.

U o‘zi amalda qo‘llayotganidan ortiq darajada boshqalarning unga ergashishiga umid qilolmaydi. Uning boshqalarga ta’sir ko‘rsatish darajasi o‘zi qanchalik oldinga siljigani bilan belgilanadi. O‘qituvchi boshqalarda o‘ziga o‘xshashlikni qayta yaratadi, ularni o‘ziga o‘xshatadi.

Agar u Muqaddas Yozuvlardagi biror oyatning aniq ma’nosini xiralashtirsa yoki noto‘g‘ri talqin qilsa, shogirdlarining o‘sishiga to‘sqinlik qiladi. Agar u biror gunohga yo‘l qo‘ysa, muqaddasliksiz yashashga ko‘maklashadi. Boshqa hech bir kitob o‘quvchilarga Yangi Ahd kabi talablar qo‘ymaydi. U Iso Masihga to‘liq bag‘ishlanishga chaqiradi. U imondorning hayotidagi har bir jihati ustidan Iso Rabbiy bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi. Bunday kitob bo‘yicha dars berish juda mas’uliyatli!

3:2 Endi Yoqub maxsus ta’lim berish xizmatidan umumiy mulohaza yuritish mavzusiga o‘tadi. Biz hammamiz ko‘p gunoh qilishga moyilmiz, lekin agar inson tilini tiya olsa va nutqida gunoh qilmasa, u haqiqatan ham o‘zini mukammal nazorat qiladi. Kimki o‘z nutqini boshqara olsa, hayotning boshqa sohalarida ham o‘zini idora qilishi qiyin bo‘lmasligi kerak. Tabiiyki, Rabbimiz Iso Masih bu borada mukammallikka erishgan yagona zotdir, ammo ma’no shundaki, har birimiz mukammal, ya’ni yetuk, barkamol, o‘zini to‘liq boshqara oladigan bo‘lishimiz mumkin.

3:3 Keyin beshta ritorik figura yoki til uchun obrazli o‘xshatishlar keltiriladi. Avvalo, u suvluqlar bilan taqqoslanadi. Suvluq - otlarning og‘ziga solinadigan, jilovning qayishlariga bog‘langan egar-jabduq qismi. Suvluqlarga tizginlar ulangan. Suvluqlar kichik po‘lat tayoqchalar bo‘lib, ular yordamida odam otni boshqaradi. Demak, til hayotni yo yaxshilikka, yo yomonlikka yo‘naltira oladi.

3:4 Ikkinchi o‘xshatish til va rul o‘rtasida o‘tkaziladi. Kemaning o‘ziga nisbatan rul juda kichik. Uning og‘irligi kema og‘irligining arzimas qismini tashkil etadi. Masalan, "Qirolicha Yelizaveta" kemasi 83 673 tonna og‘irlikka ega edi. Bu kemaning ruli atigi 140 tonna bo‘lib, umumiy og‘irlikning ikki o‘ndan bir foizidan ham kam edi. Shunga qaramay, rul yo‘naltirilganda, u kemaning yo‘nalishini o‘zgartiradi. Inson bunday nisbatan kichik qurilma yordamida ulkan kemani boshqara olishi aql bovar qilmaydigan ko‘rinadi; biroq aynan shunday bo‘ladi. Demak, tilning qudratini uning hajmi tufayli kamsitmaslik kerak. Bu juda kichik va nisbatan yashirin tana a’zosi bo‘lsa-da, u ham yaxshi, ham yomon yutuqlari bilan maqtana oladi.

3:5-6 Uchinchi qiyosda til olovga o‘xshatiladi. Ehtiyotsizlik bilan tashlangan yonayotgan gugurt yong‘inga sabab bo‘lishi mumkin. U o‘rmonni yoqib yuborishi va o‘rnida ko‘mirga aylangan kul qoldirishiga olib kelishi mumkin. Kichkina gugurt cho‘pida qanday vayronagarchilik va xarob qilish imkoniyatlari yashiringan! Tarixdagi eng katta falokatlardan biri 1871-yildagi Chikago yong‘ini edi. Guvohlikka ko‘ra, bu O‘Leari xonimning sigiri tuyoqlari bilan fonarni ag‘darib yuborganidan boshlangan. Shunday bo‘lgan-bo‘lmaganidan qat’i nazar, uch kun ichida yong‘in shaharning uch yarim kvadrat mildan ko‘prog‘ini vayron qildi. Yong‘in oqibatida 250 kishi halok bo‘ldi, 100 ming kishi boshpanasiz qoldi; ularga yetkazilgan zarar 175 million dollarga baholandi. Til yonib turgan kichkina gugurt cho‘piga yoki ag‘darilgan fonarga o‘xshaydi. Uning yovuzlik salohiyati deyarli cheksiz. Yoqub u haqida a’zolarimiz orasidagi... yolg‘onning bezagi sifatida gapiradi. "Bezak" so‘zi (inglizcha tarjimasi "dunyo") bu yerda kenglikni ifodalash uchun ishlatilgan. Til kichik bo‘lsa-da, yovuzlik qilish uchun ulkan imkoniyatlarni o‘z ichiga oladi.

Bruklinlik ikki ayolning suhbati misolida g‘iybat olovi qanday tarqalishini ko‘rsatish mumkin. Ulardan biri shunday deydi: "Tilli menga sen unga aytmasligimni so‘ragan sirni aytganingni aytdi." Ikkinchisi javob beradi: "Qanday pastkash maxluq ekan. Men undan senga aytgan gaplarimni aytmaslikka so‘z olgan edim-ku." Birinchisi javob beradi: "Mayli, men Tilliga bu haqda menga aytganini senga aytmaslikka va’da berganman; shuning uchun unga buni men aytganimni aytma."

Til butun tanani bulg‘ashi mumkin.

Inson tili bilan tuhmat, haqorat, yolg‘on, kufr va qasam ichish orqali o‘zini butunlay axloqsizlikka yetaklashi mumkin.

Chappel yozadi:

"Hamma narsadan norozi odam o‘ziga zarar yetkazadi... Boshqalarga loy sachratgan odam o‘zining sevimli mashg‘ulotida ishtirok eta olmaydi, qo‘li va qalbini ham o‘sha loy bilan bulg‘amasdan. Biz bunday tajribadan qanchalik tez-tez ifloslanish hissini boshdan kechirdik! Biroq biz aslo bunga intilmagandik. Boshqalarni loyga bulg‘ab, o‘zimizning pokligimizga kimnidir ishontira olamiz, deb behuda umid qilardik. Biz o‘zgalarni kamsitish orqali yuksalishimiz mumkinligiga ishonganimiz uchun juda ahmoqlik qildik. Qo‘shnimiz uyi ostiga dinamit qo‘yib, o‘z uyimiz poydevorini mustahkamlayapmiz, deb ko‘zimiz qamashdi. Lekin hech qachon bunday bo‘lmaydi. Biz boshqalarga zarar yetkazishga harakat qilishda muvaffaqiyatga erishishimiz mumkin, lekin har doim o‘zimizga chuqurroq zarar yetkazamiz." (Clovis G. Chappel, Sermons from the Psalms, p. 132.)

Til hayot doirasini (yoki g‘ildiragini) alangalatadi. Bu tug‘ilish paytida harakatga keltirilgan "g‘ildirak"dir. U inson faoliyatining barcha sohalarini qamrab oladi. Yomon til insonning nafaqat shaxsiy hayotini, balki butun faoliyatini bulg‘aydi. U "o‘z yovuzligi bilan insonning o‘zini ham, uning butun hayotini ham" zaharlab tashlaydi. Yomon til do‘zaxdan alangalanadi. Barcha yomon gaplar o‘sha yerdan boshlanadi. Ular o‘z tabiatiga ko‘ra do‘zaxiydir. Bu yerda "do‘zax" so‘zi o‘rniga "jahannam" so‘zi ishlatilgan; bu holatdan tashqari, uni faqat Yangi Ahdda Rabb Iso ishlatadi.

3:7 Til o‘xshatilgan to‘rtinchi obraz yovvoyi, bo‘ysunmas tabiatdir. Barcha turdagi hayvonlar, qushlar, sudralib yuruvchilar va dengiz jonivorlarini qo‘lga o‘rgatish mumkin. Ko‘pincha qo‘lga o‘rgatilgan fillar, sherlar, yo‘lbarslar, yirtqich qushlar, ilonlar, dengiz cho‘chqalari va hatto baliqlarni ko‘rish mumkin. Pliniy o‘z davrida odamlar tomonidan qo‘lga o‘rgatilgan mavjudotlarni sanab o‘tadi: fil, sher va yo‘lbars - hayvonlar orasida; burgut - qushlar orasida; aspidlar va boshqa ilonlar; timsohlar va turli xil baliqlar - suvda yashovchilar orasida. Aslida barcha mavjudotlar qo‘lga o‘rgatilmaganligi haqida bahslashish Yoqubning dalillaridagi asosiy narsani tushunmaslikni anglatadi. Yetarli vaqt va qat’iyat bilan inson biror jonivorni qo‘lga o‘rgata olmaydi, deb hisoblash uchun hech qanday asos yo‘q.

Robert G. Li buni ajoyib tarzda ifodalaydi:

"Odam ulkan fillarni nima qildi? U ularning uylariga - changalzorga bostirib kirdi, ularni tuzoqqa ilintirdi va ko‘pchiligini yog‘och tashishga, og‘ir yukli aravalarni itarishga va boshqa turdagi ishlarni bajarishga o‘rgatdi. Odam ko‘plab yashil ko‘zli Bengal yo‘lbarslarini nima qildi? Ularni tutib, o‘rgatib, o‘ziga do‘st qilib oldi. Yirtqich, g‘azablangan, kuchli Afrika sherlarini-chi? Ularni ko‘plab tutib olib, yonayotgan halqalardan sakrab o‘tishni, otda yurishni, baland ustunlarda o‘tirishni, qorni och bo‘lsa ham, panjalarida mol go‘shtini ushlab, befarq turishni, odamning gapiga, qo‘lidagi qamchining shiqillashiga bo‘ysunib yotishni, turishni, yugurishni, bo‘kirishni o‘rgatdi. Darvoqe, ko‘p yillar oldin sirkda g‘orga o‘xshash och og‘zini katta ochib, uni ochiq ushlab turgan sherni ko‘rganman, murabbiy esa boshini sherning og‘ziga qo‘yib, uni bir daqiqa ushlab turdi. Odam ulkan bo‘g‘ma ilonni nima qildi? Katta piton bilan-chi? Sirkka borib, bu jirkanch maxluqlar tanasiga hech qanday zarar yetkazmasdan chirmashib olgan guldek nozik jajji ayollarni ko‘ring. Hayvonlar ishtirok etadigan tomoshaga boring va odam olachipor qoplon va qonxo‘r yaguarni qanday qilib yuvosh va beozor hayvonlarga aylantirganini ko‘ring. O‘rgatilgan burgalarga qarang, yuvosh qo‘zichoq yoniga yotgan och chiyabo‘riga qarang, yonma-yon joylashgan kaptar va burgut uyasiga qarang, bo‘ri va quyonning shovqin-suronli o‘yiniga qarang". (Robert G. Lee, Lord I Believe, 166-b).

3:8 Ammo insonning yovvoyi hayvonlarni qo‘lga o‘rgatishdagi muvaffaqiyati uning o‘z tiliga taalluqli emas. Rostgo‘y bo‘lsak, shaxsiy hayotimizda bu haqiqatni tan olishimiz kerak. Gunoh qilgandan so‘ng, bu kichik tana a’zosi ustidan hukmronlikni yo‘qotdik. Insonning o‘zida bu kichik a’zoni boshqarish qobiliyati ham, kuchi ham yo‘q. Uni faqat Xudo nazorat qila oladi.

Keyinchalik Yoqub tilni jilovlab bo‘lmaydigan yovuzlik sifatida ta’riflaydi. Bu iborani "u o‘ldiradigan zahar bilan to‘la" degan so‘zlar bilan birlashtirsak, Yoqub o‘ta zaharli bezovta ilonni nazarda tutgan deb o‘ylaymiz. Bir-ikki tomchisi o‘limga olib kelishi mumkin. Demak, til aqllarni zaharlashi va obro‘ni to‘kishi mumkin. Boshqalarni g‘iybat qilish qanchalik osonligini hammamiz bilamiz. Qanchadan-qancha bo‘lar-bo‘lmas ayblar uchun birovning ustiga loy chaplashda ishtirok etganmiz. Ko‘pincha umuman sababsiz boshqalarni kamsitganmiz, tanqid qilganmiz va qoralaganmiz. Yetkazilgan zararni, to‘kilgan ko‘z yoshlarni, jarohatlangan qalblarni, to‘kilgan obro‘larni kim o‘lchay oladi? O‘z hayotimizga, oilamizga kelgan kulfatlarni-chi?

Bizni qamrab olgan ichki achchiqni, uzr so‘rash zaruratidan uyalishni, sog‘lig‘imizga yetgan zararni. Imondosh do‘stlarini ochiq muhokama qilishga yo‘l qo‘ygan ota-onalar vaqt o‘tishi bilan farzandlari ham tanqidiy ruhni qabul qilib, xristian jamiyatidan uzoqlashayotganini ko‘rishgan. Tilimizning tizginsizligi uchun to‘lashimiz kerak bo‘lgan narx juda katta.

Qanday davolanish mumkin? Har kuni Xudodan bizni g‘iybat, chaqimchilik va yomon so‘zlardan saqlashini so‘rash kerak. Hech kimni yomonlamang; muhabbat ko‘p gunohlarni yopadi (1 Butrus 4:8). Agar boshqa odamga qarshi biror narsangiz bo‘lsa, to‘g‘ridan-to‘g‘ri uning oldiga boring, hamma narsani muhabbat bilan muhokama qiling va birgalikda ibodat qiling (Matto 18:15; Luqo 17:3). Arzimas xatolarni bo‘rttirib ko‘rsatmay, birodarlarimizda Masihni ko‘rishga harakat qilaylik. Yomon gapirishni yoki boshqalarni qoralashni boshlaganimizda, so‘zimizni to‘xtatib, davom ettirishning ma’nosi va foydasi yo‘qligini tushuntiraylik. Ba’zi narsalarni aytmagan ma’qul.

3:9−10 Tildan yaxshi va yomon maqsadlarda foydalanish bir-biriga zid. Bu mutlaqo g‘ayritabiiy; tabiatda bunga o‘xshash narsa yo‘q. Hozirgina inson o‘z tili bilan Xudoni duo qilgan edi, bir lahzadan so‘ng esa Xudoga o‘xshatib yaratilganlarni la’natlamoqda. Bir manbadan to‘satdan sifati butunlay boshqacha bo‘lgan suv oqib chiqishini tasavvur qilish bema’nilikdir!

Bunday vaziyatni tasavvur qilish mumkin emas. Xudoni madh etuvchi til odamlarga yordam berishi kerak, ularni jarohatlamasligi lozim. Biz aytadigan har bir so‘z uch sinovdan o‘tishi zarur: bu to‘g‘rimi? bu ezgulikka xizmat qiladimi? bu zarurmi? Og‘zimizdagi so‘zlar va qalbimizdagi fikrlar kuch-qudratimiz va Najotkorimiz bo‘lgan Zotga ma’qul bo‘lishi uchun Xudodan doimo og‘zimizga qo‘riqchi qo‘yishini so‘rashimiz kerak (Zabur 140:3). Rimliklarga 12:1 da aytilgan tanalarimiz tilni ham o‘z ichiga olishini esda tutishimiz lozim.

3:11 Hech qanday buloq bir vaqtning o‘zida ham shirin, ham achchiq suv chiqarmaydi. Til ham shunday bo‘lmasligi kerak. Undan chiqadigan hamma narsa bir xil darajada yaxshi bo‘lishi lozim.

3:12 Buloq suvi kishiga orom baxsh etgani kabi, anjir daraxti ham meva beradi. Anjir zaytun berolmaydi, uzum novdasi ham anjir hosil qilmaydi. Tabiatda daraxt faqat bir xil meva beradi.

Qanday qilib til ikki xil - yaxshi va yomon meva berishi mumkin?

Bu joyni Matto 7:16-20 dagi o‘xshash joy bilan chalkashtirmaslik kerak. U yerda yomon daraxtdan yaxshi meva kutmaslik haqida ogohlantirilgan. Yovuz odamlar faqat yovuz ishlar qilishi mumkin. Bu yerda esa bizga tilni ikki qarama-qarshi turdagi meva keltirish uchun ishlatmaslik aytilgan.

Hech qanday buloq bir vaqtning o‘zida sho‘r va chuchuk suv bera olmaydi. U yo biri, yo boshqasi bo‘ladi.

Tabiatdan olingan bu misollarning maqsadi nutqimiz doimo ezgu bo‘lishi kerakligini eslatishdir.

Shunday qilib, Yoqub nutqimizni sinovdan o‘tkazmoqda. Keyingi oyatlarga o‘tishdan oldin o‘zimizga quyidagi savollarni beraylik: O‘zim amal qilmagan narsani boshqalarga o‘rgatyapmanmi? Kimnidir orqasidan tanqid qilyapmanmi? Mening nutqim har doim sof, ibratli, ezgu bo‘ladimi? Men "xudo haqqi," "xudo ursin," "tavba," "voy xudoyim," "la’nat," "nima balo" kabi iboralarni ishlatamanmi? Ibodatdan so‘ng futbol o‘yini hisobi haqidagi yengil-yelpi suhbatlarda qatnashamanmi? Muqaddas Yozuvlardan olingan so‘z o‘yinlaridan foydalanyapmanmi? Hikoya qilayotganimda, odamlarni ko‘proq qiziqtirish uchun bo‘rttirib yuboryapmanmi? Do‘stlarimni, mablag‘imni yoki obro‘yimni yo‘qotishim mumkin bo‘lsa ham, har doim haqiqatni gapiryapmanmi?

VII. HAQIQIY VA SOXTA DONOLIK (3:13-18)

Endi Yoqub haqiqiy donolik va soxta donolik o‘rtasidagi farqni muhokama qiladi. Donolik haqida gapirganda, u insonning bilimini emas, balki uning kundalik hayotini nazarda tutadi. Asosiysi, bilimga ega bo‘lish emas, balki uni to‘g‘ri qo‘llashdir. Bu yerda haqiqatan ham dono odam tasvirlangan. Aslida, bu odam Rabbimiz Iso Masihdir; U mujassam donolikdir (Matto 11:19; 1 Korinfliklarga 1:30). Ammo Masihning hayoti namoyon bo‘ladigan, Ruhning samarasi yaqqol ko‘rinadigan odam ham donodir (Galatiyaliklarga 5:22-23).

Bu yerda yana odamlar nazdida donishmand hisoblangan kishi tasvirlangan. U bu dunyoning tamoyillariga ko‘ra ish yuritadi. U odamlar ulug‘laydigan fazilatlarni namoyon etadi. Uning xatti-harakatlarida ilohiy hayotning hech qanday izi yo‘q.

3:13 Agar inson dono va fahmli bo‘lsa, u buni o‘zining ezgu xulqi va donolikdan kelib chiqadigan muloyimlik ruhi bilan isbotlaydi. Haqiqiy donolik timsoli bo‘lmish Rabbimiz Iso mag‘rur va takabbur emas edi; U yuvosh va kamtar edi (Matto 11:29). Shu bois, kim chinakam dono bo‘lsa, haqiqiy kamtarligi bilan ajralib turadi.

3:14 Dunyoviy tushunchada dono hisoblangan odamga achchiq hasad va qalbga o‘rnashgan xudbinlik xosdir. Uning hayotidagi yagona intilish shaxsiy manfaatlari haqida qayg‘urishdir. U har qanday raqibni yoqtirmaydi va ularga nisbatan shafqatsizdir. U o‘ziga muvaffaqiyat keltiruvchi donoligi bilan maqtanadi. Ammo Yoqubning aytishicha, bu aslida donolik emas. Bunday maqtanish quruq gapdir. Bu dono odam haqiqatan ham kamtar bo‘lishi haqidagi haqiqatni amalda inkor etishdir.

3:15 Hatto xristian xizmatida ham boshqa xizmatkorlarga hasad qilib, o‘ziga ko‘zga ko‘rinarli joy izlash mumkin. Cherkov rahbarligiga dunyoviy donishmand odamlarni ko‘rsatish xavfi doimo mavjud. Ma’naviy ishlarda dunyoviy tamoyillar bizni boshqarmasligi uchun doimiy choralar ko‘rishimiz lozim.

Yoqub bunday soxta donolikni yerga xos, nafsga xos va shaytoniy deb ataydi. Bu uch sifatda ma’lum bir pasayuvchi jarayon kuzatiladi. Yerga xos donolik osmondan emas, shu yerdan kelib chiqqan donishmandlikdir. Nafsga xos donolik Muqaddas Ruhning emas, balki insonning quyi tabiatining mevasidir. Shaytoniy donolik esa odamlarnikiga emas, ko‘proq shaytonlarning xatti-harakatlariga o‘xshash harakatlarga olib boradi.

3:16 Qayerda hasad va janjal bo‘lsa, o‘sha yerda tartibsizlik va har xil yomonlik topiladi. Qanday haqiqat! Bugungi dunyoni qamrab olgan xavotir va sarosima haqida o‘ylab ko‘ring. Buning sababi shundaki, odamlar haqiqiy Donolikni rad etib, o‘zlarining xom xayollariga ergashadilar.

3:17 Xudodan keladigan donolik, avvalo, pok bo‘ladi. U fikrda, so‘zda va ishda sofdir. U ruh va tanda, ta’limot va amalda, e’tiqod va axloqda beg‘ubor bo‘ladi. U tinchliksevardir. Bu shuni anglatadiki, dono odam tinchlikni sevadi va poklikni yo‘qotmagan holda tinchlikni saqlash uchun qo‘lidan kelganini qiladi. Bu xususiyatni Lyuter keltirgan misolda ko‘rish mumkin: chuqur daryo ustidagi tor ko‘prikda ikki echki uchrashib qoladi. Ular orqaga qaytolmaydilar, lekin kurashishga ham botinmaydilar. Qisqa muzokaradan so‘ng biri yotadi va ikkinchisiga ustidan o‘tishga yo‘l beradi. Shunday qilib, hech kim boshqasiga zarar yetkazmaydi. "Xulosa shuki, - deydi Lyuter, - tinchlik yo‘lida o‘z shaxsiyatingizdan voz kechishga rozi bo‘ling; shaxsiyatingizdan deyapman, vijdoningizdan emas".

Haqiqiy donolik muloyim bo‘ladi. U qattiqqo‘l emas, bosiq; qo‘pol emas, xushmuomala. Dono odam boshqalarning his-tuyg‘ularini hurmat qiladigan olijanob kishidir. A. B. Simpson shunday deydi: "Qo‘pol, kinoyali munosabat, keskin javoblar, beodob hazillar - bularning barchasi Taskin beruvchining kamtarona ta’limotiga mutlaqo ziddir".

Donolikning yana bir xususiyati itoatkorlikdir. U kelishuvga moyil, muloqotga ochiq, muhokamaga tayyor, haqiqat talab qilganda yon berishga qodir. U o‘jarlik va qaysarlikning aksidir. Yuqoridan kelgan donolik marhamat va yaxshi mevalarga boy. U adashganlarga nisbatan rahmdil bo‘lib, ularga to‘g‘ri yo‘lni topishda yordam berishga shay turadi. U mehribon va xayrixoh. Unda qasos hissi yo‘q; qo‘pollikka muloyimlik bilan javob beradi. U xolis, ya’ni yuz-xotir qilmaydi, unda tarafkashlik yo‘q. U boshqalarga beg‘araz munosabatda bo‘ladi. Nihoyat, haqiqiy donolik samimiydir. U sof va tabiiy. U o‘zini boshqacha ko‘rsatishga urinmaydi.

Endi bu fikrlarni umumlashtirib, ikki kishining - haqiqiy donishmand va soxta donishmandning qiyofasini chizamiz. Haqiqiy dono odam chin yurakdan kamtarin bo‘ladi. U boshqalarni o‘zidan yuqori qo‘yadi. U o‘zini aqlli qilib ko‘rsatmaydi, aksincha boshqalar u bilan darhol o‘zlarini erkin his qilishlariga intiladi. Uning xulq-atvori atrofdagilarnikidan farq qiladi, u bu dunyoga xos emas. U tana uchun emas, balki ruh uchun yashaydi. Uning so‘zlari va ishlari sizni Rabbimiz Iso haqida o‘ylashga undaydi.

Uning hayoti pok. U axloqiy va ma’naviy jihatdan benuqson. U tinchliksevar ham. Haqorat va nohaq ayblovlarga chidaydi, qarshilik ko‘rsatmaydi, hatto o‘zini oqlashga urinmaydi. U kamtar, muloyim va mehribon. U bilan fikr almashish oson, chunki boshqalarning nuqtai nazarini tushunishga intiladi. U qasoskor emas, aksincha, unga nohaqlik qilganlarni doimo kechiradi. Bundan tashqari, u odatda boshqalarga, ayniqsa munosib bo‘lmaganlarga ham yaxshilik qiladi. U hammaga bir xil munosabatda, uning arzandalari yo‘q. Boylar bilan ham, kambag‘allar bilan ham bir xil muomala qiladi, ulug‘larni oddiy odamlardan afzal ko‘rmaydi. Nihoyat, u ikkiyuzlamachi emas. Bir narsani aytib, boshqasini nazarda tutmaydi. Undan hech qachon xushomad eshitmaysiz. U haqiqatni gapiradi va hech qachon chin niyatini yashirmaydi.

Dunyoviy donishmand esa bunday emas. Uning qalbi hasad va nizo bilan to‘la. Boylik orttirish yo‘lida har qanday raqobatchi yoki raqibga murosasiz bo‘ladi. Uning xatti-harakatida olijanoblik yo‘q, u yerdan yuqori ko‘tarilmaydi.

U hayvonlardek nafsini qondirish uchun yashaydi. Uning usullari shafqatsiz, xoinona, iblisona. Dazmollangan kostyumi ostida axloqsiz hayot yashiringan. Fikrlari buzuq, axloqi tuban, so‘zlari iflos. Unga qo‘shilmagan yoki qarshi chiqqan har kim bilan dushmanlik qiladi. Uyda, ishda, jamiyatda doim tortishadi. U qattiqqo‘l va hukmron, qo‘pol va beodob. Odamlar unga yaqinlashishi qiyin; u ularni o‘zidan uzoqroq tutadi. U bilan xotirjam suhbatlashish deyarli imkonsiz. Uning hamma narsaga tayyor fikri bor, uni o‘zgartirib bo‘lmaydi. U kechirmaydi, qasoskor. Birovning xatosini yoki kamchiligini payqasa, shafqatsiz bo‘lib qoladi.

U haqorat, qo‘pollik va pastkashliklar oqimiga erk beradi. Odamlarni ulardan oladigan foydasi bo‘yicha baholaydi. Ulardan foydalana olmay qolgach, ya’ni ular bilan tanishlikdan foyda umidi yo‘qolgach, ularga qiziqishi so‘nadi.

Nihoyat, u ikkiyuzlamachi va samimiyatsiz. Siz hech qachon uning so‘zlariga ham, xatti-harakatlariga ham ishona olmaysiz.

3:18 Yoqub bobni shunday so‘zlar bilan yakunlaydi: "Tinchlik o‘rnatuvchilar tinchlik sharoitida solihlik urug‘ini ekadi". Bu oyat biz muhokama qilgan va keyingi mavzular o‘rtasida ko‘prik vazifasini o‘taydi. Biz hozirgina haqiqiy donolik tinchliksevar ekanini bilib oldik. Keyingi bobda Xudoning xalqi orasidagi nizolar haqida o‘qiymiz. Bu yerda bizga hayot dehqonchilikka o‘xshashi eslatiladi. Bizda dehqon (dono inson, tinchlikparvar), muhit (tinchlik) va hosil (solihlik) bor. Dehqon solihlik hosilini yig‘moqchi. Uni janjal va tortishuvlar muhitida o‘stirish mumkinmi? Yo‘q, ekish tinch sharoitda bo‘lishi kerak. Uni tinchliksevar xarakterli odamlar amalga oshirishi lozim. Shunda ularning o‘z hayotlarida va xizmat qilayotganlar hayotida solihlik samarasi ko‘payadi.

Yoqub yana bir bor imonimizni, bu safar kundalik hayotimizda namoyon etayotgan donoligimizni sinovdan o‘tkazmoqda. O‘zimizdan so‘rashimiz kerak: dunyoning mag‘rur odamlarini Rabbimiz Isoga ishonuvchi kamtarin odamlardan ko‘proq hurmat qilamanmi? Kimning maqtoviga sazovor bo‘lishimni o‘ylamasdan Xudoga xizmat qilyapmanmi? Yaxshi natijalarga erishish uchun ba’zan shubhali vositalardan foydalanamanmi? Odamlarga ta’sir o‘tkazish uchun xushomadgo‘ylik qilamanmi? Qalbimda hasad va g‘azabga o‘rin bormi? Kinoya va achchiq tanbehlarga yo‘l qo‘yamanmi? Fikrlarim, so‘zlarim, xulq-atvorim pokmi?