IV. YUZXOTIRLIKNI QORALASH (2:1−13)

2-bobning birinchi yarmi insonlarni ulug‘lash amaliyotini qoralaydi. Kimgadir imtiyoz berish Rabbimizga ham, Yangi Ahd ta’limotiga ham mutlaqo yot amaliyotdir. Masihiylar orasida kibr va kamsitishlarga o‘rin bo‘lmasligi lozim.

2:1 Eng avvalo, bunday amaliyot qat’iyan man etilgan. E’tibor bering, bu maslahat imonlilarga qaratilgan; bizni bunga "Birodarlarim!" degan murojaat ishontiradi. Rabbimiz Iso Masihga bo‘lgan imon masihiylik e’tiqodini anglatadi. Bu yerda gap Uning ishonchi haqida emas, balki U bizga bergan haqiqatni amalga oshirish to‘g‘risida bormoqda. Barcha bu fikrlarni jamlab, Yoqubning quyidagi so‘zlarini topamiz: "Birodarlarim! Masihiy imoningizda yuzxotirlik qilmang". Kibr va tabaqa ajratish haqiqiy masihiylikka mutlaqo ziddir. Ulug‘vor Rabbimiz huzurida insonning ulug‘ligiga sig‘inishga o‘rin yo‘q.

Boshqalarni kelib chiqishi, irqi, jinsi yoki moddiy ahvoliga qarab mensimaslik - e’tiqodni amalda inkor etishdir. Bu amr Yangi Ahdning boshqa qismlariga zid kelmaydi, u yerda imonlilar hukmdorlarga, xo‘jayinlarga, kattalarga va ota-onalarga tegishli hurmat ko‘rsatishga o‘rgatiladi. Xudo tomonidan o‘rnatilgan ma’lum munosabatlarga rioya qilish kerak (Rimliklarga 13:7). Bu yerda esa qimmatbaho kiyimlar va boshqa soxta farqlar tufayli odamlarga xushomadgo‘ylik bilan hurmat ko‘rsatish haqida gap ketmoqda.

2:2−4 Yoqub bu amrni 2-4-oyatlarda yorqin misollar bilan tushuntirgan. Gey King bobning bu qismini "Uzoqni ko‘ra olmaydigan eshik qorovuli" deb juda o‘rinli nomlagan. Voqea mahalliy masihiylar jamoasida sodir bo‘ladi. [Bu yerda yunoncha sunagoge (jamoa) so‘zi ishlatilgan. Keyinchalik bu so‘z faqat yahudiy yig‘inlari ("sinagoglar") uchun ishlatilgani sababli, u Yoqub maktubining eng qadimiy sanasini belgilashga asos bo‘lgan. "Jamoa," "cherkov" va "yig‘in" odatda ekklesia - "(chaqirilgan) jamoa" so‘zining tarjimalaridir. Dastlab u siyosiy atama bo‘lgan (masalan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi).

Hozirgina hashamatli kiyingan, qimmatbaho tilla uzuk taqqan olijanob bir janob kirib keladi.

Eshik qorovuli ta’zim qilib, boshini egadi-da, zodagon mehmonni oldindagi ko‘zga ko‘rinarli, faxrli joyga boshlab boradi. Eshik oldiga qaytib kelgan qorovul yana bir kishining kelganini ko‘radi. Bu safar u faqirona kiyingan kambag‘al odam. Endi qorovul epchillik bilan yig‘ilganlarni noqulaylikdan qutqarishga urinib, mehmonga orqada turishni yoki o‘z joyi oldidagi polga o‘tirishni taklif qiladi. Kimdir shunday qilishi mumkinligiga ishonish qiyin. Biz bu misolni bo‘rttirilgan deb o‘ylashni istaymiz. Ammo o‘z qalbimizga nazar solsak, ko‘pincha odamlarni sun’iy ijtimoiy farqlarga ko‘ra ajratib qo‘yganimizni va shu tariqa yomon niyatli hakamga aylanib qolganimizni ko‘ramiz.

Ehtimol, zamonaviy cherkovda bunga eng yorqin misol odamlarni irqi va terisining rangiga qarab kamsitishdir. Ko‘p hollarda qora tanli imonlilar jamiyatdan chetlatilgan yoki hech bo‘lmaganda ular istalmayotganini his qilishgan. Imon keltirgan yahudiylarni har doim ham samimiy qabul qilishmagan. Sharqlik masihiylar turli kamsitishlarni boshdan kechirganlar. Albatta, irqiy munosabatlar sohasida ulkan ijtimoiy muammolar mavjud. Ammo masihiy Xudoning tamoyillariga sodiq qolishi kerak. Uning vazifasi barcha imonlilar Iso Masihda birlik ekanligini amalda tasdiqlashdir.

2:5−6 Yuzxotirlik masihiylik e’tiqodiga mutlaqo to‘g‘ri kelmaydi. Yoqub bu haqda 5-13-oyatlarda gapirgan. U imonlining boyga xushomad qilib, kambag‘alga past nazar bilan qarashi noto‘g‘ri ekanligining to‘rtta asosli sababini keltiradi.

Birinchidan, shunday yo‘l tutib, biz Xudo hurmat qilgan insonni hurmat qilmaymiz. Xudo bu dunyodagi kambag‘allarni imonda boy va Uni sevganlarga va’da qilgan Shohlikning merosxo‘rlari bo‘lish uchun tanlagan. Kambag‘allar Xudoning tanlanganlari, Xudoning xos bandalarli, Xudoning merosxo‘rlari va Xudoning suyuklilaridir. Muqaddas Bitiklarda Masihning bayrog‘i ostiga boylar emas, balki kambag‘allar to‘planishi haqida ko‘p bora o‘qiymiz. Rabbimizning O‘zi shunday degan: "...kambag‘allarga Xushxabar e’lon qilinmoqda" (Matto 11:5). Boylar yoki zodagonlar emas, balki oddiy xalq Uni zavq bilan tinglardi (Mark 12:37). Aslzodalar va olijanoblar orasidan chaqirilganlar ko‘p emas; aksincha, nodonlar, zaiflar, ojizlar, xor qilinganlar va hech narsaga arzimaydigan kishilar ko‘pchilikni tashkil qiladi (1 Korinfliklarga 1:26-29). Boylar odatda imonda kambag‘al bo‘ladilar, chunki ular Rabbga emas, o‘z boyliklariga suyanadilar. Boshqa tomondan, kambag‘allar imonda boy bo‘lish uchun Xudo tomonidan tanlangandir.

Uning Shohligida ko‘pchiligi bu dunyoda kambag‘al bo‘lgan odamlar yashar. U yerda ular boylik va shon-shuhratdan bahramand bo‘lurlar. Bir kun kelib Rabbimiz va Xaloskorimiz Shohligida ulug‘lanadigan kishilarga nafrat bilan munosabatda bo‘lish naqadar ahmoqlik va xavflidir.

2:6 Boyga hurmat ko‘rsatishning ikkinchi sababi shuki, u odatda Xudoning farzandlariga zulm va sitam o‘tkazadigan ijtimoiy tabaqaga mansub. Bu yerda hamma narsa aniq va shubhasiz emas. Yuqorida tilga olingan boy, shubhasiz, mo‘min edi. Bundan 6-oyatda aytilgan boylar ham imonli ekani kelib chiqmaydi.

Yoqub shunchaki: "Odamlarga faqat boy bo‘lgani uchun imtiyoz berish adolatlimikin? Agar shunday qilsangiz, sizni birinchi bo‘lib sudga tortganlarning hurmatini qozongan bo‘lasiz", deydi. Kalvin qisqacha qilib: "O‘z jallodlaringizni hurmat qilishning nima keragi bor?" deb so‘ragan.

2:7 Boylar tomoniga o‘tishning uchinchi sababi shundaki, ular odatda Masihning ismini yomonlaydi yoki tahqirlaydi. Ular imonlilar - masihiylar yoki Masih izdoshlari deb atalgan ezgu nomni badnom qiladi. Garchi Xudoni haqoratlash faqat boylarga xos bo‘lmasa-da, kambag‘al dindorlarga zulm o‘tkazuvchilar ko‘pincha Xaloskorni haqoratli so‘zlar bilan ta’qib qilishlari haqiqat. Shunday ekan, nima uchun dindor kishi har qanday odamni faqat boy bo‘lgani uchungina alohida hurmat qilishi kerak? Boylarga xos bo‘lgan xislatlar, odatda Hazrati Isoni mamnun qilmaydi. "Siz atalgan ezgu nom" iborasini "siz chaqirgan ezgu nom" deb ham tarjima qilish mumkin. Ba’zilar bu yerda xristianlarning suvga cho‘mdirilishi haqida gap ketyapti, deb hisoblaydi. Imonlilar Rabbimiz Iso nomi bilan suvga cho‘mdiriladi. Odatda boylar aynan shu nomni yomonlaydi.

2:8 Yoqubning to‘rtinchi dalili quyidagicha: boyga hurmat ko‘rsatish bilan kishi "Yaqiningni o‘zingni sevganday sev" degan qonunni buzadi. Bu Shohdan chiqqani va barcha qonunlarning shohi bo‘lgani uchun Shohlik qonuni deb ataladi. Ehtimol, eshik qorovuli o‘zining boyga bo‘lgan munosabatini oqlab, faqat o‘z yaqinini o‘zini sevgandek sevishga intilganini aytgan bo‘lishi mumkin. Biroq bu uning kambag‘alga bo‘lgan munosabatini oqlamaydi. Agar biz chindan ham yaqinlarimizni o‘zimizday sevsak, ularga xuddi o‘zimizga bo‘lgan munosabatni istagan kabi munosabatda bo‘lar edik.

Tabiiyki, biz faqat kambag‘al bo‘lganimiz uchungina nafratli munosabatda bo‘lishni istamaymiz. Xuddi shu sababli biz ham boshqalarni mensimasligimiz kerak emas. Muqaddas Kitobdagi eng inqilobiy ta’limotlardan biri - yaqiningni o‘zingni sevganday sevishdir. Uning ma’nosini chuqur o‘ylab ko‘ring! Bu shuni anglatadiki, biz o‘zimizga qanday g‘amxo‘rlik qilsak, boshqalarga ham shunday g‘amxo‘rlik qilishimiz lozim. Moddiy boyliklarimizni o‘zimizdan kamroq ta’minlanganlarga ulashish istagi bizda bo‘lishi kerak. Eng muhimi, biz qo‘limizdan kelgan barcha ishni qilishimiz zarur, toki ular muborak Najotkorimizni tanib olish imkoniyatiga ega bo‘lsinlar.

Ko‘pincha biz qarorlarimizni harakatlarimizning o‘zimizga qanday ta’sir qilishiga qarab qabul qilamiz. Biz o‘zimizga e’tibor qaratamiz. Ijtimoiy yoki moddiy mukofotga umid qilib, boylarning ko‘nglini olamiz. Kambag‘allarga e’tibor bermaymiz, chunki ulardan bizga foyda oz. Shohlik qonuni boshqalardan bunday xudbinlarcha foydalanishni man etadi. U bizga yaqinlarimizni o‘zimizni sevgandek sevishni o‘rgatadi. Bizning "Mening yaqinim kim?" degan savolimizga esa rahmdil samariyalik haqidagi hikoya javob beradi (Luqo 10:29−37). Unga ko‘ra bizning yaqinimiz - biz ehtiyojini qondira oladigan har qanday odamdir.

2:9 Yuzxotirchilik bilan ish tutish Shohlik qonunini buzishdir. Bu ham gunoh, ham jinoyatdir. Gunoh - Xudoning irodasiga har qanday nomuvofiqlik, Uning mezonlariga javob bera olmaslikdir. Jinoyat esa - ma’lum qonunni buzishdir. Ba’zi xatti-harakatlar mohiyatan noto‘g‘ri bo‘lgani uchun gunohdir, biroq ularni taqiqlovchi aniq qonun mavjud bo‘lgandagina jinoyatga aylanadi. Yuzxotirchilik gunohdir, chunki u o‘z-o‘zidan noto‘g‘ri. Ammo u jinoyat hamdir, chunki unga qarshi qonun bor.

2:10 Qonunning bitta talabini buzish - barcha talablarni buzish bilan barobar. Qonun o‘n bo‘g‘inli zanjirga o‘xshaydi. Bitta halqani uzsangiz, zanjir uziladi. Xudo bizga yoqadigan ayrim qonunlarga rioya qilishimizga, boshqalarini buzishimizga yo‘l qo‘ymaydi.

2:11 Xudo zinoni taqiqladi, lekin qotillikni ham man etdi. Inson zinoda aybdor bo‘lmasligi, ammo qotillik sodir etishi mumkin. U qonunni buzyaptimi? Albatta, ha! Qonunning mohiyati shundaki, yaqiningni o‘zingni sevganday sev. Zino, tabiiyki, uni xuddi qotillik kabi buzadi. Xuddi manmanlik va tarafkashlik kabi. Agar biz bu gunohlardan birortasini qilsak, demak, shariat amrlariga rioya qilmagan bo‘lamiz.

O‘N AMR

Bu yerda mulohazalarimizni to‘xtatib, Yoqubning dalillarida paydo bo‘lgan asosiy muammoni ko‘rib chiqamiz. Muammo shundaki, masihiylar qonunga bo‘ysunadimi yoki yo‘qmi. Yoqub imonli masihiylar uchun O‘nta amrning ahamiyatini kuchaytirayotgandek tuyuladi.

Ayniqsa, u qotillik va zinoni taqiqlovchi oltinchi va yettinchi amrlarga e’tibor qaratadi. Shuningdek, u so‘nggi beshta amrni "Qo‘shningni o‘zingni sevganday sev" so‘zlari bilan umumlashtiradi. Biroq, imondorni hayot qoidasi sifatida qonun ostiga qo‘yish Yangi Ahdning boshqa o‘rinlari bilan ziddiyatga kirishni anglatadi, masalan, Rimliklarga 6:14: "...chunki siz qonun ostida emas, balki inoyat ostidasiz"; Rimliklarga 7:6: "...biz undan [qonundan] ozod bo‘ldik..."; Rimliklarga 7:4: "...sizlar Masihning tanasi orqali qonun uchun o‘ldingiz..." (shuningdek, qarang: Gal 2:19; 3:13, 24, 25; 1Tim 1:8-9; Ibr 7:19). Masihiylar O‘nta amrga bo‘ysunmasligi 2 Korinfliklarga 3:7-11 da aniq bayon qilingan.

Shunday ekan, nima uchun Yoqub bu inoyat davrida imonlilar uchun qonun masalasini ko‘tarib chiqyapti? Avvalo, masihiylar hayot qoidasi sifatida qonun ostida emaslar. Qonun emas, Masih imonlilar uchun namunadir. Qonun bor joyda jazo ham bo‘lishi kerak. Qonunni buzganlik uchun jazo - o‘limdir.

Masih buzilgan qonun uchun jazoni o‘z zimmasiga olish uchun o‘ldi. Masihda bo‘lganlar qonun va jazodan xolidirlar. Ammo qonunning ba’zi tamoyillari abadiy ahamiyatga ega. Bu amrlar barcha davrlardagi barcha odamlarga taalluqlidir. Butparastlik, zino, qotillik va o‘g‘rilik mohiyatan gunohdir. Bu ham imonlilar, ham imonsizlar uchun gunohdir. Bundan tashqari, o‘nta amrning to‘qqiztasi maktublarda takrorlanadi. Takrorlanmaydigan yagona amr shanba haqidagi amrdir. Hech qayerda masihlarga shanba yoki haftaning yettinchi kuniga rioya qilish buyurilmagan, chunki bu amr axloqiy emas, balki ko‘proq marosimiydir. Aslida, yahudiylarning yettinchi kuni ishlashida hech qanday yomonlik yo‘q edi. Bu faqat Xudo bu kunni boshqalardan ajratib qo‘ygani uchun noto‘g‘ri edi.

Nihoyat, shuni ta’kidlash kerakki, maktublarda takrorlangan to‘qqizta amr qonun sifatida emas, balki Xudoning xalqi uchun solihlik yo‘lida ko‘rsatma sifatida berilgan. Boshqacha aytganda, Xudo masihlarga: "Agar o‘g‘rilik qilsangiz, o‘limga mahkum etilasiz" demaydi. Yoki: "Agar axloqsizlik qilsangiz, najotingizni yo‘qotasiz". Aksincha, U shunday deydi: "Men sizlarni O‘z inoyatim bilan qutqardim. Endi Menga bo‘lgan muhabbatingiz tufayli muqaddas hayot kechirishingizni istayman. Agar sizlardan nimani kutayotganimni bilmoqchi bo‘lsangiz, buni Yangi Ahdning har bir joyidan izlang. U yerda o‘nta amrning to‘qqiztasi takrorlanganini topasiz. Shuningdek, Rabbimiz Isoning ta’limotini ham topasiz, bu ta’limot aslida qonunda ko‘rsatilganidan ham yuqoriroq xulq-atvor me’yorlariga da’vat etadi". Shunday qilib, aslida Yoqub imonlilarni qonun va uning hukmi ostiga qo‘ymaydi. U: "Agar tarafkashlik qilsangiz, qonunni buzgan bo‘lasiz va shu tariqa o‘limga mahkum bo‘lasiz", demaydi.

2:12 Yoqub shunday deydi: "Imonlilar sifatida siz endi qullik qonuniga emas, balki erkinlik qonuniga bo‘ysunasiz - to‘g‘ri ish qilish erkinligiga. Musoning Qonuni sizdan qo‘shningizni sevishni talab qilgan, ammo buning uchun kuch bermagan va muvaffaqiyatsizlikka uchraganingizda sizni qoralagan. Inoyat bilan sizga qo‘shningizni sevish va buning uchun mukofotlanish qudrati beriladi. Siz buni najot topish uchun emas, balki najot topganingiz uchun qilasiz. Siz buni jazolashdan qo‘rqqaningiz uchun emas, balki siz uchun o‘lib, tirilgan Zotni sevganingiz uchun qilasiz. Masihning hukmronlik kursi oldida turganingizda, shu mezon asosida yo mukofotlanasiz, yoki zarar ko‘rasiz. U yerda najot masalasi emas, balki mukofot masalasi hal qilinadi". "Shunday gapiring va shunday qiling" iborasi so‘z va ishga taalluqlidir. So‘z va ish bir-biriga mos kelishi kerak. Imonli kishi gapi va xatti-harakatida tarafkashlik qilmasligi lozim. Erkinlik qonunining bunday buzilishi Masihning hukmronlik kursi oldida qoralanadi.

2:13 13-oyatni yuqorida aytilganlar nuqtai nazaridan tushunish kerak. Yoqub imondoshlarga murojaat qilmoqda. Bu yerda gap abadiy jazo haqida emas; har qanday jazo bir marta Golgota xochida to‘langan. Masala shundaki, Xudo bu dunyoda yashayotgan bizlarni O‘z farzandlari deb hisoblaydimi? Agar biz boshqalarga rahm-shafqat ko‘rsatmasak, Xudo bilan muloqotda bo‘lmaymiz va imonsizlikning oqibati sifatida bizni jazo kutadi.

"Rahm-shafqat hukmdan ustundir" degan so‘zlar Xudoning bizga g‘azab qilishdan ko‘ra rahm-shafqat ko‘rsatishni afzal ko‘rishini anglatishi mumkin (Mixo 7:18); hukm Uning uchun "yoqimsiz ish"dir. Bu yerda shunday ma’no bor: agar biz boshqalarga rahmdil bo‘lsak, hukmdan qo‘rqmasligimiz mumkin, ammo adolat bilan hukm qilinishi mumkin bo‘lganlarga rahm qilmagan bo‘lsak, bizga ham rahm qilinmaydi. Bu joyni shunday tushunish mumkinki, marhamat hukmdan ustun turadi, chunki u doimo hukmdan yuqori bo‘ladi. Umuman olganda, bu yerdagi g‘oya quyidagicha: agar biz boshqalarga rahm-shafqat ko‘rsatsak, aks holda bizga tushishi mumkin bo‘lgan hukm rahm-shafqat bilan almashtiriladi.

Keling, o‘zimizni tekshirib ko‘raylik, tarafkashlik qilmayapmizmi? Biz o‘z qabiladoshlarimizga ham, boshqa irq vakillariga ham bir xilda mehribonmizmi? Keksalarga qaraganda yoshlarga iltifotliroq emasmizmi? Chiroyli odamlar bilan muloqot qilishga xunuk yoki kamtarinlarga qaraganda ko‘proq moyilmizmi? Nisbatan notanish kishilarga emas, taniqli kishilarga do‘stona yordam berishni afzal ko‘rmaymizmi? Jismonan zaif odamlardan qochib, kuchli va sog‘lom odamlar davrasini izlamaymizmi? Kimni afzal ko‘ramiz: boylarni yoki kambag‘allarni? Tilimizda chet ellik talaffuz bilan gapiradigan "ajnabiylar"ga sovuq munosabatda bo‘lmayapmizmi?

Bu savollarga javob berar ekanmiz, biz eng kam sevadigan dindorga qanday munosabatda bo‘lsak, Najotkorga ham shunday munosabatda bo‘lishimizni yodda tutaylik (Matto 25:40).

V. IMON VA AMALLAR (2:14−26)

Ehtimol, Yoqubning maktubidagi eng munozarali oyatlar shular bo‘lsa kerak. Hatto cherkovning Lyuter kabi buyuk va munosib ustozi ham Yoqubning amallar bilan oqlanish haqidagi ta’limoti bilan Pavlusning imon bilan oqlanish haqidagi qat’iy ta’kidlashi o‘rtasida murosasiz ziddiyat borligini ko‘rgan. Bu oyatlar, odatda, sinergizm deb ataladigan imon va amallar orqali najot topish mumkinligi haqidagi bid’atni qo‘llab-quvvatlash uchun noto‘g‘ri ishlatiladi. Boshqacha aytganda, biz Rabbimiz Isoga Najotkorimiz sifatida ishonishimiz kerak, lekin bu yetarli emas. Biz Uning kafforat ishiga o‘zimizning rahmdillik va sadoqat amallarimizni ham qo‘shishimiz kerak, deyiladi.

Bu parchani aslida "Amallar bilan oqlanish" deb nomlash mumkin, chunki amallar bilan oqlanishda ma’no bor.

Darhaqiqat, oqlanishning to‘liq haqiqatini anglash uchun biz oqlanishning oltita jihati borligini tushunishimiz kerak. Biz inoyat tufayli oqlanganmiz (Rimliklar 3:24). Bu shuni anglatadiki, biz o‘zimizni oqlashga loyiq emasmiz, aslida biz butunlay teskarisiga loyiqmiz. Biz imon bilan oqlanganmiz (Rimliklar 5:1). Imon - Xudoning inoyatiga insonning javobi. Imon bilan biz inoyat in’omini qabul qilamiz. Imon - bu Xudo biz uchun qilgan mukammal ishlarni o‘zlashtirib oladigan vositadir. Biz qon bilan oqlanganmiz (Rimliklar 5:9). Qon bizning oqlanishimizni ta’minlash uchun to‘langan to‘lovdir. Gunohning og‘irligi Masihning qimmatbaho qoni bilan to‘langan va endi, adolatli to‘lov amalga oshganidan so‘ng, Xudo xudosiz gunohkorlarni oqlashi mumkin. Biz Xudo tomonidan oqlanganmiz (Rimliklar 8:33). Albatta, Xudo O‘zi oqlovchidir. Biz qudrat bilan oqlanganmiz (Rimliklar 4:25). Bizning oqlanishimiz Masihni o‘likdan tiriltirgan qudrat bilan bog‘liq. Uning tirilishi Xudo rozi bo‘lganini isbotlaydi. Va biz amallar bilan oqlanamiz (Yoqub 2:24). Amallar imonimiz haqiqiyligining tashqi isbotidir. Ular ko‘rinmaydigan narsaning tashqi ifodasi bo‘lib xizmat qiladi. Ularga ko‘ra, biz insonning inoyat, imon, Qon, Xudo, qudrat va amallar bilan oqlanganligi haqida xulosa chiqara olamiz. Bu yerda hech qanday qarama-qarshilik yo‘q. Bu gaplar faqat bir haqiqatning turli jihatlarini ifodalaydi, xolos. Inoyat - Xudo oqlaydigan tamoyil; imon - insonning unga erishish vositasi; Qon - Xaloskor to‘lashi kerak bo‘lgan narx; Xudo - oqlashda faol Shaxs; qudrat - dalil; amallar - natija.

2:14 Yoqub yaxshi amallar bilan tasdiqlanmagan imon qutqarmasligini ta’kidlaydi. Ushbu oyatni tushunishga yordam beradigan ikkita kalit bor. Avvalo, Yoqub: "Inson imonli bo‘lishidan nima foyda", - deb aytmagan. U aytadi: "Nima foyda... agar kimdir imonim bor desa..." Boshqacha aytganda, chinakam imonli kishi baribir najot topmaydi, degan ma’noda emas. Yoqub o‘zini imonli deb ataydigan kishini tasvirlaydi. U imoni borligini aytadi, lekin hayotida hech narsa bunga ishora qilmaydi. Ikkinchi foydali kalit oyatning oxiridagi "Bunday imon uni qutqara oladimi?" degan savolda ko‘rsatilgan. (Aniqroq bo‘lishi uchun shuni aytish kerakki, bu yerda yunonchada "bunday" degan so‘z yo‘q, faqat aniqlik artikli turibdi. Artikl ba’zan ko‘rsatish olmoshi kuchiga ega bo‘lganligi sababli, ba’zi hollarda uni mavhum ot bilan ishlatiladigan oddiy artikl sifatida ko‘rib chiqish mumkin.) Boshqacha aytganda, shunday imon qutqarishi mumkinmi? Agar Yoqubdan qanday imonni nazarda tutayotganini so‘rashsa, u oyatning birinchi qismini ko‘rsatgan bo‘lardi. U yaxshi amallar bilan tasdiqlanmagan imon haqida gapiradi. Bunday imon hech narsaga arzimaydi. Bu shunchaki so‘zlar va boshqa hech narsa emas.

2:15−16 Bu oyatlarda so‘zlarning amalsiz behuda ekani ko‘rsatilgan. Unda ikki kishi haqida gap boradi. Birining na yegulik ovqati, na kiyimi bor. Boshqasida esa ikkalasi ham bor, ammo u ularni baham ko‘rishni xohlamaydi. O‘zini juda saxiy qilib ko‘rsatib, u kambag‘al birodariga: "Borib biror kiyim kiyib ol va yaxshilab ovqatlan," deydi. Biroq buni amalga oshirish uchun jimjilog‘ini ham qimirlatmaydi. Uning bunday so‘zlari qanchalik yaxshi? Ular mutlaqo hech narsaga arzimaydi! Ular na tanani to‘ydiradi, na isitadi.

2:17 Xuddi shunday, agar ish bo‘lmasa, e’tiqod ham o‘z-o‘zidan o‘likdir. Amalsiz e’tiqod umuman haqiqiy e’tiqod emas. Bu shunchaki so‘zlar. Yoqub, imon va amal bilan najot topamiz, demoqchi emas. Bunday ta’lim berish, Rabbimiz Iso Masihning bajargan ishini kamsitishdir. Agar biz imonimiz va amallarimiz bilan najot topsak, ikkita xaloskor bo‘lardi - Iso va o‘zimiz. Ammo NZ qat’iy ravishda Iso yagona Najotkor ekanligini ta’kidlaydi. Yoqubning ta’kidlashicha, faqat so‘zdagi imon qutqarmaydi, balki ezgu ishlarga hayot baxsh etuvchi imon qutqaradi. Boshqacha aytganda, ishlar najotning ildizi emas, mevasidir, ular sabab emas, oqibatdir. Kalvin bu qoidani qisqacha ta’riflaydi: "Biz birgina e’tiqod bilan xalos bo‘lamiz, lekin yolg‘iz qoladigan e’tiqod bilan emas."

2:18 Haqiqiy imon va ezgu amallarni ajratib bo‘lmaydi. Yoqub buni ikki kishi o‘rtasidagi munozara misolida ko‘rsatmoqda. Birinchi odam, haqiqatan ham qutqarilgan, suhbatni yetkazadi. Ikkinchisi iymoni borligini da’vo qiladi, ammo uni yaxshi amallar bilan tasdiqlay olmaydi. Birinchisi go‘yo ikkinchisiga javobsiz qo‘ng‘iroq qilgandek bo‘ladi. Biz ularning suhbatini boshqacha ifodalashimiz mumkin edi: "Ha, - to‘g‘ri va haqli ravishda aytishi mumkin birinchi odam, - sen iymonim borligini aytasan, lekin uni isbotlash uchun qiladigan ishing yo‘q. Men e’tiqod amallar bilan mustahkamlanishi kerakligini ta’kidlayman. Yaxshi amallarsiz iymonli ekanligingni isbotlab ber. Sen bunday qilolmaysan. Iymon ko‘rinmaydi. Boshqalarni e’tiqodli ekaningga ishontirishning yagona yo‘li - e’tiqodni ko‘rsatib yashashdir. Senga amallarimdan iymonimni ko‘rsataman," dedi. Bu oyatning kaliti "ko‘rsatmoq" so‘zida: iymonni faqat amal bilan ko‘rsatish mumkin.

2:19−20 Muhokama davom etmoqda. Hali ham birinchi odam gapiryapti. E’tiqodga iqror bo‘lish ma’lum bir fakt bilan aqliy kelishuvdan boshqa narsa bo‘lishi mumkin emas. Bunday intellektual kelishuv insonga hech qanday majburiyat yuklamaydi va hayotni o‘zgartirmaydi. Xudoning mavjudligiga ishonishning o‘zi yetarli emas. Bu, albatta, juda muhim, lekin bu yetarli emas. Hatto jinlar ham Xudoning borligiga ishonadi va oxirgi jazo haqida o‘ylaganda titrab ketadi. Shaytonlar faktga ishonishadi, lekin Shaxslarga bo‘ysunishmaydi. Bu najotbaxsh e’tiqod emas. Inson Parvardigorga chindan ham imon keltirsa, bu imon ruh, jon va tanaga majburiyatlar yuklaydi. Bu majburiyatlar, o‘z navbatida, hayotning o‘zgarishiga olib keladi. Amalsiz e’tiqod faqat aqlning e’tiqodidir, shuning uchun ham u o‘likdir. (NU matnida "o‘lik" o‘rniga "foydasiz" deb o‘qiymiz.)

2:21 Bu yerda Ishlar bilan mustahkamlangan e’tiqodning Eski Ahddagi ikkita misoli keltirilgan. Biri yahudiy Ibrohim haqida, ikkinchisi mushrika Ra’v haqida. Ibrohim o‘g‘li Ishoqni qurbongohga qo‘yib, o‘zini oqladi. Bu haqiqatni to‘g‘ri tushunish uchun, keling, Ibtido 15: 6 ga e’tibor qarataylik. Biz Ibrohimning Robbiga iymon keltirganini va U zot uni solih qilganini o‘qiymiz. Ibrohim alayhissalom Parvardigorga ishonib oqlandi, ya’ni imon bilan oqlandi. Biroq Ibtido 22 da Ibrohim o‘g‘lini qurbonlikka keltirayotgani haqida o‘qiymiz. Ana shunda u amalda oqlandi. Ibrohim Xudovandga imon keltirgandan so‘ng, Xudoning nazarida oqlandi. Ammo keyin yetti bobdan so‘ng Xudo Ibrohimning imonini sinovdan o‘tkazadi. Ibrohim, Ishoqni qurbonlikka keltirishga tayyor bo‘lganida, imoni to‘g‘ri ekanini tasdiqlagan. Uning itoatkorligi nafaqat aqli bilan, balki qalbi bilan ham ishonganidan dalolat berardi.

Ba’zida Ibrohim Ishoqni qurbongohga qo‘yganida, yonida hech kim yo‘q edi, shuning uchun Ibrohim hech kimga o‘z e’tiqodining haqiqiyligini isbotlay olmadi, deb e’tiroz bildirishadi. Ammo Ibrohim bilan birga kelgan yigitlar Ibrohim bilan Is’hoqning tog‘dan qaytib kelishlarini kutib turishardi. Bundan tashqari, u yerda Ishoq ham bor edi. Shuningdek, Ibrohim Allohning amri bilan o‘g‘lini o‘ldirishga tayyor bo‘lgani Muqaddas Kitobda yozilgan va shu tariqa uning e’tiqodi haq ekani barcha avlodlarga ko‘rsatilgan.

2:22−23 Ko‘rinib turibdiki, Ibrohimning iymoni uning amallariga turtki bo‘lgan va amallari bilan uning iymoni mukammallikka erishgan. Haqiqiy e’tiqod va amalni ajratib bo‘lmaydi. Birinchisi ikkinchisini keltirib chiqaradi, ikkinchisi birinchisidan dalolat beradi. Ishoqning qurbonligida Ibrohimning imoni amalda tasdiqlanganini ko‘ramiz. Bu, Ibrohim imon keltirib, oqlangani to‘g‘risida yozilgan Muqaddas Yozuvlarning amalda bajarilishi edi. Uning ezgu ishlari Xudoning do‘sti bo‘lganini tasdiqladi.

2:24 Bundan shunday xulosaga kelamizki, inson faqat e’tiqodi bilan emas, balki amallari bilan o‘zini oqlaydi. Bu ham Ibrohim imon va amal bilan oqlandi, degani emas. U Xudoning e’tiqodi va odamlarning ishlari bilan oqlandi. Bas, iymon keltirgan chog‘ida Alloh uni oqladi. U kishi: "Menga e’tiqodingning haqligini isbotlab ber," deydi. Buning birdan bir yo‘li yaxshilik qilishdir.

2:25 Eski Ahddan ikkinchi misol - fohisha Rahoba. U, tabiiyki, namunali xulq-atvori uchun najot topmagan (u fohisha edi-ku!). Biroq u o‘z ishlari bilan o‘zini oqladi, chunki ayg‘oqchilarni qabul qilib, ularni boshqa yo‘l bilan jo‘natib yubordi. Rahoba Yerixo shahrida yashovchi kan’onlik edi. U shaharga g‘olib qo‘shin yaqinlashgani va hech kim bu qo‘shinga munosib qarshilik ko‘rsata olmasligi haqidagi xabarlarni eshitgan edi. U yahudiylarning Xudosi haqiqiy Xudo ekanligini angladi va nima bo‘lishidan qat’i nazar, shu Xudo tomonida turishga qaror qildi. Shaharga ayg‘oqchilar kirganda, u ularni do‘stona kutib oldi. Shu bilan birga, u haqiqiy va barhayot Xudoga bo‘lgan e’tiqodining to‘g‘riligini isbotladi. U ayg‘oqchilarga boshpana bergani uchun emas, balki bu mehmondo‘stlik harakati uning haqiqiy imonli ekanligini ko‘rsatgani uchun najot topdi.

Ba’zilar bu joyni noto‘g‘ri talqin qilib, najot qaysidir ma’noda yaxshi amallarga bog‘liq deb hisoblashadi. Ammo ular yaxshi amallar deganda xayriya, qarzlarni to‘lash, halollik va ibodatxonaga borishni nazarda tutishadi. Ibrohim va Rahobaning ishlari yaxshi edimi? Albatta yo‘q!

Ibrohim o‘g‘lini qurbon qilishga tayyor bo‘ldi! Rahoba esa vataniga xiyonat qildi! Agar bu ishlardan imonni olib tashlasak, ular yaxshilikdan ko‘ra ko‘proq yomonlikka aylanadi. "Ularning imonini olib tashlang, shunda ular nafaqat axloqsiz va befarq, balki gunohkor ham bo‘lib qolishadi". Makintosh yaxshi aytgan: "Bu parcha qonuniy ishlarga emas, hayotiy amallarga taalluqli. Agar Ibrohim va Rahobaning imonini ularning amallaridan ajratsangiz, ular yomon ishlar bo‘lib qoladi. Ularga imon mevasi sifatida qarang, shunda ular hayot amallari bo‘lib qoladi".

Demak, bu yaxshi amallar orqali najot topish ta’limotida foydalanish mumkin bo‘lgan joy emas. U o‘quvchini ishonchsiz ahvolga solib qo‘yadi, qotillik va xiyonat orqali najot topishni o‘rgatadi!

2:26 Yoqub bobni quyidagi so‘zlar bilan yakunlaydi: "Jonsiz tana o‘lik bo‘lgani kabi, amalsiz imon ham o‘likdir". Bu yerda masalaning mohiyati juda go‘zal tarzda umumlashtirilgan. Yoqub imonni inson tanasiga o‘xshatadi. Amallarni esa jonga qiyoslaydi. Jonsiz tana harakatsiz, foydasiz va qadrsizdir. Xuddi shunday, amalsiz imon ham o‘lik, samarasiz va qimmatsizdir. Ko‘rinib turibdiki, bu haqiqiy emas, balki soxta, qutqaruvchi bo‘lmagan imondir.

Yoqubning ushbu bobdagi so‘zlarini umumlashtirib, keling, quyidagi savollarga javob berib, imonimizni tekshirib ko‘raylik: Ibrohim kabi men ham hayotimdagi eng aziz narsani Xudoga bag‘ishlashni istaymanmi? Men ham Rahoba singari Masihga ma’qul bo‘lish uchun dunyodan voz kechishga tayyormanmi?