I. SALOMLASHUV (1:1)

Muallif o‘zini Xudo va Rabbimiz Iso Masihning quli Yoqub deb tanishtiradi. Fikrimizcha, muallif Rabbimizning o‘gay ukasi bo‘lgani uchun, uning hayotida ajoyib o‘zgarishlar yuz bergan. Bir paytlar u Rabbimiz Isoga ishonmasdi (Yuhanno 7:5). Ehtimol u Iso aqldan ozgan degan fikrga qo‘shilgandir (Mark 3:21). Lekin Rabbimiz sabr-toqat bilan so‘z urug‘ini ekdi. Garchi Unga past nazar bilan qarashgan bo‘lsa-da, U Xudoning Shohligining buyuk tamoyillarini o‘rgatdi. Urug‘ Yoqubning hayotida ildiz otdi.

Qudratli o‘zgarish sodir bo‘ldi. Shubha qiluvchi qulga aylandi. U bu haqda gapirishdan uyalmasdi ham!

Yoqub o‘zini Xudo va Rabbimiz Iso Masihning quli deb ataganida, Xudoni va Rabbimiz Isoni teng qo‘ygan. U O‘g‘ilni ham Otani ulug‘lagani kabi ulug‘lagan (Yuhanno 5:23). Yoqub "hech kim ikki xo‘jayinga xizmat qila olmasligini" bilardi (Matto 6:24). Shunday bo‘lsa-da, u o‘zini Xudoning va Rabbimiz Isoning quli deb hisoblardi. Bu yerda hech qanday ziddiyat yo‘q, chunki Xudo Ota va Xudo O‘g‘il tengdir.

Maktub tarqoqlikda bo‘lgan o‘n ikki qabilaga, aniqrog‘i chet elda tarqalgan (yunoncha diaspora) yahudiylarga qaratilgan. Bu odamlar Isroilning o‘n ikki qabilasiga mansub edilar. Isroilning gunohi tufayli ular o‘z yurtlaridan quvilib, O‘rta yer dengizi atrofidagi mamlakatlarga tarqalib ketishgan. Birinchi tarqalish miloddan avvalgi 721-yilda sodir bo‘lgan, o‘shanda o‘nta qabila ossuriyaliklar tomonidan asirga olingan. Ularning ba’zilari, ammo hammasi emas, Ezra va Naximiyo davrida o‘z yurtlariga qaytib kelishgan. Hosil bayramida taqvodor yahudiylar o‘sha paytdagi dunyoning barcha mamlakatlaridan Quddusga kelishardi (Havoriylar 2:4). Ularni haqli ravishda tarqoq holda yashovchi yahudiylar deb atash mumkin edi. Ammo keyinchalik nasroniy yahudiylarning tarqalib ketishi ham yuz berdi. Havoriylar 8:1 da ilk masihiylarning (asosan kelib chiqishi yahudiy bo‘lganlar) Shoulning ta’qibi tufayli Yahudiya va Samariyadan tashqarida tarqalib ketishganini o‘qiymiz. Bu tarqoqlik Finikiya, Kipr va Antioxiyaga ketgan imonlilar haqida o‘qigan joyimizda yana bir bor tilga olingan. Shuning uchun, Yoqub bu notinch davrda tarqoq holda bo‘lgan yahudiylarga maktub yo‘llagan.

Barcha haqiqiy imonlilar bu dunyoda musofir va kelgindilar bo‘lgani uchun (Filippiliklar 3:20; 1 Butrus 2:11), garchi bevosita biz uchun yozilmagan bo‘lsa-da, bu maktubni o‘zimizga nisbatan qo‘llashimiz mumkin.

Yanada murakkab savol: Yoqub nasroniy bo‘lmagan yahudiylarga, Masihga ishongan yahudiylarga yoki har ikkalasiga ham murojaat qilyaptimi? Avvalo, muallif haqiqatan qaytadan tug‘ilgan imonlilarga yozadi (1:18). Shunday bo‘lsa-da, u ba’zi joylarda xristianlikni ochiq tan oluvchilarga, ba’zi joylarda esa umuman e’tiqod qilmaydiganlarga murojaat qilayotgandek taassurot uyg‘otadi. Bu maktubning eng qadimgi sanasini isbotlovchi dalillardan biridir: nasroniy yahudiylar va g‘ayridin yahudiylar o‘rtasida hali o‘tib bo‘lmas jarlik paydo bo‘lmagan edi.

II. SINOV VA VASVASALAR (1:2−17)

1:2 Bu bo‘limda Yoqub vasvasalar haqida yozadi. U so‘zni ikki xil ma’noda ishlatadi. 2−12-oyatlarda vasvasalar - bu ilohiy sinovlar yoki Xudo bizni imonimizning haqiqiyligini va Masihga o‘xshashligimizni sinash uchun qo‘yadigan qiyin vaziyatlardir. 13−17-oyatlarda esa, aksincha, ichimizdan keladigan va gunohga yetaklaydigan yovuz vasvasalar haqida so‘z boradi. Masihiy hayoti muammolarga to‘la. Ular so‘ralmay va kutilmaganda keladi. Ba’zan bittadan, ba’zan esa birdaniga ko‘plab muammolar paydo bo‘ladi. Ular muqarrar. Yoqub "turli vasvasalarga tushsangiz" demaydi, balki "tushganingizda" deydi. Biz ulardan hech qachon qochib qutula olmaymiz. Masala shundaki, biz ular bilan nima qilmoqchimiz?

Hayotiy sinovlar va vasvasalarga turli yondashuvlar mavjud. Biz ularga qarshi isyon ko‘tarishimiz mumkin (Ibroniylar 12:5), ularga qarshi chiqib, g‘alabagacha o‘z kuchimiz bilan kurashamiz deb maqtanishimiz mumkin. Yoki aksincha, tushkunlikka tushishimiz va ularning bosimi ostida taslim bo‘lishimiz mumkin (Ibroniylar 12:5).

Bu fatalizmdan boshqa narsa emas. Bu Rabbimiz bizga g‘amxo‘rlik qilishiga shubha uyg‘otadi. Shunda biz noliy boshlaymiz, o‘z qiyinchiliklarimizdan shikoyat qilamiz.

1 Korinfliklar 10:10 da Pavlus bizni aynan shu haqda ogohlantirgan. Yana bir yo‘l - faqat o‘zimizni o‘ylab, boshqalarning hamdardligiga erishish uchun o‘zimizga achinishimiz mumkin. Ammo bu yerda bizni hayotiy qiyinchiliklar va muammolar ta’qib qilayotgani nazarda tutilgan (Ibroniylar 12:11).

Ularga javoban shunday deyishimiz mumkin: "Xudo bu sinovning menga kelishiga yo‘l qo‘ydi. U menga yaxshi niyat bilan yuborilgan. Xudo bu vaziyatda qanday maqsadni ko‘zlayotganini bilmayman, lekin tushunishga harakat qilaman. Hayotimda Xudoning maqsadlari amalga oshishini istayman." Yoqub aynan shu nuqtai nazarni himoya qilib: "Ey birodarlarim, turli sinovlarga duch kelganingizda, ularni katta quvonch bilan qabul qilinglar", deb aytgan. E’tiroz bildirmang! Dadil bo‘ling! Xursand bo‘ling! Bu muammolar sizni yo‘q qilmoqchi bo‘lgan dushmanlar emas. Ular sizning masihiylik fazilatlaringizni rivojlantirishga yordam berish uchun kelgan do‘stlaringizdir.

Xudo O‘z farzandlarining har biriga Masihga o‘xshashlik berishga intiladi. Bu jarayon, shubhasiz, azob-uqubat, umidsizlik va tushunmovchilikni keltirib chiqaradi. Ruhning mevasini uzluksiz farovonlik sharoitida olish mumkin emas; yomg‘ir va qora bulutlar bo‘lishi shart. Sinovlar hech qachon quvontirmaydi; ular juda og‘ir va noxush tuyuladi. Ammo ulardan saboq olganlar uchun keyinchalik tinchlik bilan solihlik mevasini keltiradi (Ibroniylar 12:11). Ko‘pincha qattiq iztirobni boshdan kechirgan imonli: "Bu oson bo‘lmadi, lekin olgan tajribamni hech narsaga alishmayman", deb aytganini eshitamiz.

1:3 Yoqub imoningizning sinovdan o‘tkazilishi haqida gapiryapti. U imonni Xudo aslligini aniqlash uchun sinovdan o‘tkazadigan qimmatbaho metallga o‘xshatadi. Bu metall quvg‘in, kasallik, azob-uqubat va qayg‘u oloviga duchor bo‘ladi. Muammolarsiz biz hech qachon bardoshli bo‘la olmaymiz. Qiyinchiliklar xarakterni chiniqtirishini hatto dunyoviy odamlar ham tushunishadi. Mashhur sanoatchi Charlz Kettering bir kuni shunday degan: "Muammolar - taraqqiyotning bahosi. Menga muammolardan boshqa hech narsa keltirmang. Yaxshi xabarlar meni bo‘shashtiradi."

1:4 Yoqub: "Sabr-toqat mukammal ta’sir ko‘rsatishi kerak", deydi. Muammolar paydo bo‘lganda, biz tushkunlikka tushamiz va ulardan tezroq qutulish uchun har qanday choraga tayyormiz. Xudodan bu vaziyatda U qanday maqsadni ko‘zlayotganini so‘rash o‘rniga, masalan, shifokorga yuguramiz va sinovning ta’sirini kamaytirish uchun katta miqdordagi dorilarni ichib yuboramiz. Shunday yo‘l tutib, aslida Xudoning hayotimizdagi rejasini barbod qilamiz. Natijada, Uning maxsus maqsadi bizda amalga oshishi uchun, kelajakda yanada uzoqroq sinovga duch kelishimiz mumkin. Hayotimizda bardoshlilikni rivojlantirishga to‘sqinlik qilmasligimiz kerak. Xudo bilan hamkorlik qilib, biz yetuk, to‘laqonli masihiylarga aylanamiz va Ruhning inoyatida hech qanday kamchilik ko‘rmaymiz. Sinovlardan o‘tayotganda, hech qachon tushkunlik yoki umidsizlikka berilmasligimiz kerak. Otamiz uchun haddan tashqari katta muammo yo‘q. Hayotda bartaraf etib bo‘lmaydigan muammolar ham mavjud. Biz ularni Uning ezgu in’omi sifatida qabul qilishni o‘rganishimiz lozim. Pavlus Rabbimizdan uch marta jismoniy zaifligini olib tashlashni so‘rab iltijo qildi. Rabbimiz uni olib tashlamadi, lekin Pavlusga uni ko‘tarish uchun inoyat berdi (2 Korinfliklar 12:8-10). Xudo aniq bartaraf qilmoqchi bo‘lmagan hayotiy sinovlarga duch kelganimizda, Uning irodasiga bo‘ysunishimiz kerak. Sakkiz yoshli iste’dodli ko‘zi ojiz qiz shunday madhiya yozgan:

O, qalbim naqadar baxtiyor,

Garchi ko‘ra olmasam ham; Bu dunyoda shunday yashayman deb,

Qanoat hosil qilganman. Ko‘p ne’matlardan bahramandman,

Boshqalar ulardan mahrum. Ko‘r bo‘lganim sababli

Yig‘lamayman, xo‘rsinmayman ham. (Fanni Krosbi)

Xotirjamlik Xudoning irodasiga bo‘ysunish orqali keladi. Ba’zi muammolar ulardan saboq olishimiz bilan hayotimizdan yo‘qoladi. Mohir Usta quyma metallda O‘z aksini ko‘rishi bilanoq, yuqori haroratni o‘chiradi. Ko‘pchiligimizda hayotiy qiyinchiliklarga Xudoning nuqtai nazari bilan qarash donoligi yetishmaydi. To‘satdan yaqindan ko‘rish paydo bo‘lib, bu bizga bir lahzalik noqulaylik keltirib chiqaradi. Xudoning uzoqni ko‘zlagan niyati bizga tanglikda kenglik berishdan iborat ekanini unutib qo‘yamiz (Zabur 4:2).

1:5 Hayotiy muammolarni shaxsiy donoligimiz nuqtai nazaridan qarshilashimiz to‘g‘ri emas. Agar sinovlar paytida ruhiy tushunchalar yetishmayotganini his qilsak, Xudoga borib, qiyinchiliklar va bilmasligimiz haqida Unga so‘zlab berishimiz kerak. Kim shunday tarzda sinovlarda Xudoning maqsadlarini topishni o‘rgansa, saxiylik bilan mukofotlanadi. U Xudo tanbeh berishidan xavotirlanmasligi mumkin; biz o‘rgansak va itoat qilsak, U mamnun bo‘ladi. Hammamizda donolik yetishmaydi. Muqaddas Kitob hayotda uchraydigan son-sanoqsiz savollarga aniq javob bermaydi. Unda ko‘p narsa aytilgan bo‘lsa-da, u muammolarni hal qilmaydi; biroq Xudoning Kalomi bizga umumiy tamoyillarni taqdim etadi. Biz bu tamoyillarni kundalik hayotda paydo bo‘ladigan muammolarga nisbatan qo‘llashimiz lozim. Shuning uchun ham donolikka muhtojmiz. Ruhiy donolik - Rabbimiz ta’limotini kundalik vaziyatlarda amalda qo‘llashdir.

Xudo yo‘q qilmoqchi bo‘lmagan hayotiy qiyinchiliklarga duch kelganimizda, Uning irodasiga bo‘ysunishimiz kerak. Sakkiz yoshli iste’dodli ko‘r qiz shunday madhiya yozgan:

O, mening qalbim naqadar baxtiyor!

Garchi ko‘rmasam ham;

Bu dunyoda nima bor deb o‘yladim

Xursand bo‘laman.

Men ko‘p ne’matlardan bahramandman.

Boshqa odamlar mahrum bo‘lgan.

Men yig‘lay olmayman va xo‘rsinmayman ham.

Ko‘r bo‘lganim uchun.

(Fanni Krosbi)

Xotirjamlik Xudoning irodasiga bo‘ysunish orqali keladi.

Ba’zi muammolar hayotimizdan saboq olishimiz bilan barham topadi. Baqiroq Usta quyma metallda O‘z aksini ko‘rishi bilanoq, Yuqori haroratni o‘chiradi. Ko‘pchiligimiz hayotimizdagi muammolarga Xudoning nuqtai nazari bilan qarashda donolikka ega emasmiz. Bizda to‘satdan yaqindan ko‘rish paydo bo‘ladi, bu bizga bir lahzalik noqulaylik tug‘diradi. Xudoning uzoqni ko‘zlagan niyatlari torlik paytida bizga kenglik berish ekanini unutamiz (Zabur 4: 2).

Biz bu tamoyillarni kun sayin paydo bo‘layotgan muammolarga nisbatan qo‘llashimiz kerak. Shuning uchun ham biz donolikka muhtojmiz. Ma’naviy hikmat - Rabbimiz ta’limotini kundalik vaziyatlarda amalda qo‘llash.

1:6−8 Biz Xudoga hech qanday shubha-gumonsiz, imon bilan yaqinlashishimiz kerak. U bizni sevishiga, g‘amxo‘rlik qilishiga va U bilan imkonsiz hech narsa yo‘qligiga ishonishimiz lozim. Agar Uning ezguligi va qudratiga shubha qilsak, sinovlar paytida hech qanday barqarorlikka erisha olmaymiz. Bir muddat Uning va’dalariga ishonib, xotirjam bo‘lishimiz mumkin, ammo keyingi lahzada Xudo marhamatini unutgandek tuyuladi. Biz baland ko‘tarilib, so‘ng pastga tushadigan dengiz to‘lqiniga o‘xshab, tashvishli va beqaror bo‘lamiz. Optimizm va pessimizm orasida tebranib turadigan e’tiqod Xudoni ulug‘lamaydi. U bunday qat’iyatsiz, beqaror odamlarga Ilohiy anglashni bera olmaydi (7-8-oyatlar). 5-8-oyatlarga ko‘ra, donolikning manbai Xudodir; donolik ibodat orqali keladi; u har bir kishiga ochiq; u sodda va ta’nasiz beriladi; unga erishishning asosiy sharti - hech qanday shubhasiz, imon bilan so‘rashdir.

1:9 Bir qarashda 9−11-oyatlar mutlaqo yangi mavzuga bag‘ishlangan yoki hech bo‘lmaganda qandaydir qo‘shimcha bo‘lib tuyuladi. Biroq Yoqub muqaddas sinovlarni aniq misollar orqali ko‘rib chiqishda davom etmoqda. Har qanday inson, u kambag‘al yoki boy bo‘lishidan qat’i nazar, musibatlar va hayotiy inqirozlardan o‘chmas ma’naviy manfaat olishi mumkin.

Masalan, xo‘rlangan birodar norozilik va tushkunlikka tushganda ham, u Xudoning merosxo‘ri va Iso Masih bilan birga merosxo‘r ekanidan quvonishi mumkin. U hamma narsa unga, u Masihga va Masih Xudoga tegishli ekanligi haqidagi haqiqatdan tasalli topishi mumkin. Xo‘rlangan birodar o‘zini kamsituvchi vaziyatlarni nazorat qilolmayotgandek ko‘rinishi mumkin. Uni dangasa yoki beparvo deb o‘ylashga hech qanday asos yo‘q. Ammo Xudo uni kam daromadli odamlar orasiga qo‘yishni ma’qul ko‘rdi, shuning uchun u o‘sha yerda. Agar u boy bo‘lganida, ehtimol, hech qachon Masihni qabul qilmagan bo‘lardi. Endi esa, Iso Masihda bo‘lib, osmondagi barcha ma’naviy barakalardan bahramand bo‘lmoqda. U nima qilishi kerak? U o‘z ahvoliga qarshi isyon ko‘tarishi kerakmi? G‘azablanib, hasad qilishi kerakmi? Yo‘q, u o‘zi o‘zgartira olmaydigan vaziyatlarni Xudodan qabul qilib, ma’naviy barakalaridan quvonishi lozim.

Ko‘plab masihiylar o‘z jinsi, yoshi, bo‘yi va hatto hayotidan norozilik bildirishadi. Beysbolni yaxshi ko‘radigan qizlar yigit bo‘lishni istaydi. Yoshlar kattaroq, keksalar esa yoshroq bo‘lishni xohlaydi. Past bo‘ylilar baland bo‘ylilarga havas qilsa, baland bo‘ylilar e’tiborni tortmaslikni istaydi. Hatto ba’zilar: "Qaniydi o‘lib ketsam!" deydi. Bularning barchasi befoyda! Masihiylik munosabati biz o‘zgartira olmaydigan hamma narsani Xudodan qabul qilishni nazarda tutadi. Bu - Alloh bizga belgilab qo‘ygan taqdirdir va biz undan imkon qadar Uning shon-shuhrati va boshqalarning barakasi uchun foydalanishimiz kerak. Havoriy Pavlus bilan birga: "Xudoning inoyati tufayli men borman" (1 Kor 15:10) deyishimiz lozim. Jismoniy kamchiliklarimizni unutib, boshqalarga xizmat qilishga berilib ketganimizda, ruhiy insonlar bizni tashqi ko‘rinishimiz uchun emas, balki asl mohiyatimiz uchun qadrlashlarini anglay boshlaymiz.

1:10-11 Keyin Yoqub boyga murojaat qiladi. Biroq u "Boy o‘z boyligi bilan maqtansin" demaydi. Aksincha, boy o‘zining xo‘rlanishi bilan maqtanishi mumkinligini aytadi. U Yeremiyoning so‘zlariga qo‘shiladi: "Donishmand o‘z donoligi bilan, kuchli o‘z kuchi bilan, boy o‘z boyligi bilan maqtanmasin. Ammo maqtanmoqchi bo‘lgan kishi Meni tushunishi va bilishi bilan maqtansinki, Men yer yuzida shafqat, adolat va to‘g‘rilikni amalga oshiruvchi Rabbiman; chunki faqat shu Men uchun maqbuldir, - deydi Rabbimiz" (9:23−24).

Aslida, boy o‘zining moddiy mulkidan mahrum bo‘lsa, maqtanish uchun haqiqiy sabab topishi mumkin. Balki ishdagi muvaffaqiyatsizliklar uni Rabbimiz huzuriga yetaklar. Agar u allaqachon masihiy bo‘lsa, osmonda eng yaxshi va abadiy mulki borligini bilib, o‘z mulkining yo‘qolishini xursandlik bilan qabul qilishi mumkin (Ibr 10:34). Yerdagi boyliklar o‘t ustidagi gul kabi so‘lib ketadi (Ish 40:6−7). Agar inson faqat moddiy boylikka ega bo‘lsa, uning barcha rejalari qabrda tugaydi. Yoqub o‘t-o‘lanlarning so‘lishi boy odamning o‘tkinchi hayoti va uning boyligining cheklangan qiymatini tasvirlash uchun to‘xtaladi. U o‘z yo‘llarida so‘lib boradi. Xulosa shuki, na quyosh, na izg‘irin shamol ma’naviy qadriyatlarga zarar yetkaza olmaydi. O‘tkinchi narsalarga bog‘lanib qolishdan qaytaradigan va samoviy narsalarga intilishni kuchaytiradigan har qanday sinov yashirin ne’matdir. Demak, xor bo‘lganni ulug‘laydigan inoyat boyni xor qiladi. Ikkalasi ham quvonch uchun sababdir.

1:12 Muqaddas sinovlar muhokamasi yakunida Yoqub qiyinchiliklarga bardosh berayotgan kishiga baraka e’lon qiladi. Sinovlardan o‘tgan, vasvasalarga bardosh bergan odam hayot tojiga sazovor bo‘ladi. Bu yerda toj shohning toji emas, balki g‘olibning toji bo‘lib, har bir kishi Masih huzurida unga erishadi. Biz abadiy hayot uzoq sinovlar evaziga beriladigan mukofot deb hisoblamaymiz, ammo ularni mardlarcha yengib o‘tganlar bu hayotga musharraf bo‘lib, samoviy abadiy hayotni chuqurroq his etadilar. Osmondagi barcha kosalar to‘la bo‘ladi, ammo ular turli hajmda bo‘ladi - ya’ni odamlar osmondan turli darajada bahramand bo‘ladilar. Ehtimol, "hayot toji" iborasi ham shuni nazarda tutadi; u samoviy go‘zallikdan to‘laroq zavqlanishni anglatadi.

Endi muqaddas sinovlar haqidagi ushbu oyatlarni hayotimiz amaliyoti bilan taqqoslaylik. Hayotning turli sinovlariga qanday munosabatda bo‘lamiz? Muvaffaqiyatsizliklardan achchiq noliyapmizmi yoki ular uchun quvonib, Xudoga shukrona aytamizmi? Sinovlarimizga e’tibor tortamizmi yoki ularni xotirjam qabul qilamizmi?

Vaziyat yaxshilanishini kutib, kelajak bilan yashaymizmi yoki boshimizga tushgan har bir ishda Xudoning qo‘lini ko‘rishni istab, bugungi kun bilan yashaymizmi? O‘zimizga achinib, hamdardlik izlaymizmi yoki boshqalarga xizmat qilishga butunlay berilib ketamizmi?

1:13 Endi gap yovuz vasvasalar haqida ketmoqda (13-17-oyatlar). Muqadddas sinovlar ichimizdagi eng yaxshi fazilatlarni yuzaga chiqarishi kabi, yovuz vasvasalar ham ichimizdagi eng yomon narsalarni ochib tashlaydi. Shuni aniq tushunib olishimiz kerak: gunoh vasvasasi bizni qamrab olganida, bu vasvasa Xudodan kelmaydi. Xudo odamlarning imoni qanchalik mustahkamligini tekshiradi yoki sinaydi, lekin hech qachon insonni yomonlik qilishga undamaydi. U O‘zi yomonlikka vasvasaga tushmaydi va hech kimni gunohga vasvasaga solmaydi.

1:14 Inson doimo o‘z gunohlari uchun javobgarlikni boshqalarga yuklashga moyil. Agar u Xudoni ayblay olmasa, zamonaviy psixologiya yondashuvidan foydalanib, gunohni kasallik deb ataydi. Shu tariqa u jazodan qutulib qolishga umid qiladi. Ammo gunoh kasallik emas; u axloqiy mag‘lubiyat bo‘lib, inson buning uchun javobgar bo‘ladi. Hatto ba’zilar gunohni jonsiz narsalarga to‘nkamoqchi bo‘ladilar. Biroq moddiy narsalar o‘z-o‘zidan gunohkor emas. Ulardan gunoh kelib chiqmaydi. Yoqub arslonni iniga qadar kuzatib: "Lekin har kim o‘z nafsi vasvasasiga berilib, aldanadi", deydi. Gunoh ichimizda, eski, yovuz, buzilgan, yangilanmagan tabiatimizdan kelib chiqadi. Iso shunday degan: "Yomon niyatlar, qotillik, zino, fohishabozlik, o‘g‘rilik, soxta guvohlik va tuhmat qalbdan chiqadi" (Matto 15:19).

Yoqub 14-oyatda qo‘llagan "nafs" so‘zi yaxshi yoki yomon har qanday istakni anglatishi mumkin. (Yunoncha "epithumia" so‘zi "istak" so‘zining kuchaytirilgan shakli, xolos. Inglizcha tarjimada ham dastlab "kuchli istak" ma’nosini anglatgan, ammo asta-sekin unga hozir xos bo‘lgan jinsiy istak ma’nosini olgan.) So‘zning o‘zi axloqan betaraf. Ammo, ba’zi istisnolardan tashqari, Yangi Ahdda u yovuz ehtiroslarni ifodalash uchun ishlatiladi, jumladan bu yerda ham. Nafs o‘z jozibasini ko‘z-ko‘z qilib, qurbonlarini yo‘ldan uradigan makkor ayolga o‘xshatiladi. Har birimiz vasvasaga duchor bo‘lamiz. Buzuq nafsimiz va nopok istaklarimiz bizni doimo gunohga undaydi. O‘z nafsimizga mahliyo bo‘lib aldansak, bizni ojiz qurbonlar deyish mumkinmi? Yo‘q, biz gunoh haqidagi barcha fikrlarni chetga surib, pok va muqaddas narsalarga e’tibor qaratishimiz mumkin (Filippiliklarga 4:8). Shuningdek, kuchli vasvasa paytida "Egamizning nomi mustahkam qal’a" ekanini yodda tutib, Xudoga murojaat qilishimiz mumkin (Hikmatlar 18:10).

1:15 Agar shunday bo‘lsa, nega gunoh qilamiz? Mana javob: nafs homilador bo‘lgach, gunoh tug‘adi. Gunohkor fikrni chetga surish o‘rniga, uni rag‘batlantiramiz, ardoqlaymiz va undan zavqlanamiz. Bu yon berish jinsiy aloqaga o‘xshaydi. Nafs homilador bo‘ladi va GUNOH ismli jirkanch chaqaloq tug‘iladi. Boshqacha aytganda, agar taqiqlangan ish haqida yetarlicha uzoq o‘ylasak, oxir-oqibat uni amalga oshiramiz. Nafs haqida o‘ylash va gunoh qilish jarayoni Dovud va Botsheva bilan sodir bo‘lgan voqeada yaqqol ko‘rinadi (2 Shohlar 11:1-27).

Qilingan gunoh esa o‘limni keltirib chiqaradi, deydi Yoqub. Gunoh oqibatsiz qolmaydi, u bepusht emas, balki o‘ziga o‘xshashni tug‘diradi. Gunoh o‘limni keltirib chiqaradi, degan fikrni ikki xil tushunish mumkin. Avvalo, Odam Atoning gunohi unga va uning avlodiga jismoniy o‘lim keltirdi (Ibtido 2:17). Ammo gunoh, shuningdek, abadiy ruhiy o‘limga, ya’ni insonning Xudo va Uning barakalaridan uzil-kesil ajralishiga olib keladi (Rimliklarga 6:23). Gunohning imonilar uchun o‘lim bilan tugashida ham ma’no bor. Masalan, 1 Timo‘tiyga 5:6 da aysh-ishratga berilgan beva ayol tiriklayin o‘lgan, deb aytilgan. Bu shuni anglatadiki, u o‘z hayotini behuda o‘tkazmoqda va Xudo uni qutqargan maqsadni amalga oshirishga mutlaqo qodir emas. Xudo bilan muloqotdan tashqarida bo‘lish masihiy uchun tiriklayin o‘lishni anglatadi.

1:16−17 Gunohga botgan odamlar o‘zlarini emas, Xudoni ayblashga moyildirlar. Ular o‘z Yaratuvchisiga: "Nega meni shunday yaratding?" deydilar. Biroq bu o‘zini aldashdir. Xudodan faqat ezgu ne’matlar keladi. Darhaqiqat, U har qanday yaxshilik va mukammal in’omning manbaidir.

Yoqub Xudoni nurlarning Otasi deb ta’riflaydi. Muqaddas Kitobda "Ota" so‘zi ba’zan Yaratuvchi yoki Manba ma’nosini anglatadi (Ayub 38:28 ga qarang). Demak, Xudo nurlarning Yaratuvchisi yoki Manbasidir. Xo‘sh, nurlar deganda nima nazarda tutiladi? Albatta, ularga osmon jismlari - quyosh, oy va yulduzlar kiradi (Ibtido 1:14−18; Zabur 135:7). Ammo Xudo har qanday ma’naviy nurning ham manbaidir, shuning uchun biz Uni koinotdagi barcha nur shakllarining Manbai sifatida ko‘rishimiz lozim. Unda na o‘zgarish, na o‘zgarishning soyasi bor. Xudo O‘zi yaratgan osmon jismlaridan farq qiladi. Ular doimiy o‘zgarishlarga duchor bo‘ladi. U esa - hech qachon. Ehtimol, Yoqub nafaqat quyosh va yulduzlarning xiralashib borayotgani haqida, balki sayyoramiz aylanishi tufayli ularning Yerga nisbatan o‘rni o‘zgarayotgani haqida ham o‘ylayotgandir.

Quyosh, oy va yulduzlar o‘zgaruvchandir. "O‘zgarish soyasi" iborasi aylanishdan hosil bo‘lgan soyani anglatishi mumkin. U yerning quyosh atrofida aylanishi natijasida yerdagi soyaga ham taalluqli bo‘lishi mumkin. Shuningdek, u tutilishlarga ham tegishli bo‘lishi mumkin. Masalan, quyosh tutilishi oy soyasi yerga tushganda yuz beradi.

Xudo bilan hammasi boshqacha, Unda hech qanday o‘zgarish yoki o‘zgarishdan kelib chiqqan soya yo‘q. Uning in’omlari O‘zi kabi mukammaldir. Shuning uchun U zotning insonni gunohga undashi aqlga sig‘maydi. Vasvasalar insonning o‘z yovuz tabiatidan kelib chiqadi.

Keling, imonimizni yovuz vasvasalar misolida sinab ko‘raylik. Yomon fikrlarga miyamizda o‘rin beramizmi yoki ularni darhol haydaymizmi? Gunoh qilganimizda, bunga qarshi hech narsa qila olmaymiz, deymizmi? Gunohga qo‘l urganimizda, Xudoni ayblayapmizmi?

III. XUDONING SO‘ZI (1:18−27)

Yoqub Xudoni nurlarning Otasi sifatida tilga olgan edi. Endi esa, U bizning ham Otamiz ekanini va O‘zining ko‘p sonli yaratiqlar orasida bizga alohida o‘rin ajratganini eslatmoqda. Biz bu vazifani haqiqat so‘ziga itoat etib bajarishimiz mumkin (19-27-oyatlar).

1:18 Bu oyat Xudoning Kalomining qayta tug‘ilishdagi rolini ta’kidlaydi, chunki biz uni Muqaddas Ruh orqali qabul qilamiz. Bizga aytilishicha, "U O‘z xohishi bilan bizni haqiqat kalomi orqali tug‘dirdi, toki biz Uning yaratganlarining dastlabki hosilidan bo‘laylik." "O‘z xohishi bilan" so‘zlari bizni qutqarishga nima undaganini ko‘rsatadi. Bizga xos bo‘lgan hech bir fazilat Uni bunday qilishga majburlamagan. U buni O‘z ixtiyori bilan qildi. Uning muhabbatini biz hech narsaga loyiq ko‘rmadik, sotib olmadik va o‘zimizdan qiyinchiliksiz qo‘lga kiritdik. U bizni tamoman ixtiyoriy ravishda sevdi. Bu muhabbat ta’zimga loyiqdir! "U bizni tug‘dirdi" so‘zlari qayta tug‘ilish hodisasini tavsiflaydi. Ruhiy tug‘ilish orqali biz Uning farzandlariga aylanamiz va bu munosabat hech qachon o‘zgarmaydi, chunki tug‘ilish takrorlanmaydi. "Haqiqat kalomi orqali": Muqaddas Kitob - qayta tug‘ilish vositasidir. Har bir haqiqiy imonga kelish holatida Muqaddas Kitob og‘zaki yoki yozma shaklda ishtirok etadi. Muqaddas Kitob bo‘lmaganda, najot yo‘lini bilmagan bo‘lardik. Aslida, biz hatto najot mavjudligini ham bilmagan bo‘lardik!

Uning yaratganlarining dastlabki hosilidan bo‘lishimiz uchun. "Dastlabki hosil" so‘zi bilan bog‘liq uchta fikr aniq namoyon bo‘ladi. Birinchidan, dastlabki hosil pishib yetilgan donning birinchi bog‘lami edi. Yoqub maktub yo‘llagan masihiylar tarqoq xristianlikning dastlabki imonlilari edi. Barcha imonlilar Uning yaratganlarining dastlabki hosilining bir qismidir, ammo Yoqub o‘z maktubida asosan yahudiy nasroniylarni nazarda tutgan. Ikkinchidan, dastlabki hosil Xudoga Uning saxovati uchun minnatdorchilik va hamma narsa Undan kelib chiqishi hamda Unga tegishli ekanligini e’tirof etish uchun nazr qilinardi. Shunga ko‘ra, barcha imonlilar o‘z tanalarini Xudoga tirik qurbonlik sifatida bag‘ishlashlari lozim (Rimliklar 12:1−2). Uchinchidan, dastlabki hosil kelajakdagi mo‘l hosilning kafolati edi.

Yoqub o‘z o‘quvchilarini Masihning hosilining dastlabki bog‘lamlariga o‘xshatgan. Keyingi asrlarda ularning ortidan boshqalar ergashadi, ammo birinchilar yangi yaratilishning mevalarini namoyon etuvchi muqaddaslarning namunasi bo‘lib qoladi. Pirovardida Egamiz butun yer yuzini O‘ziga o‘xshagan boshqa mavjudotlar bilan to‘ldiradi (Rimliklar 8:19−23). Rabbimiz Iso yer yuzida hukmronlik qilish uchun qaytib kelganida, mo‘l hosil yig‘ib olinadi. Ming yillik Shohlik davrida butun dunyo Masihga qanday itoat etsa, ular ham Masihga shunday itoat etishlari lozim. Garchi bu oyat birinchi asrdagi masihlarga tegishli bo‘lsa-da, u Masihning ismini ulug‘lovchi har bir kishiga taalluqlidir.

1:19 Ushbu bobning qolgan qismida, qanday qilib Uning yaratganlarining dastlabki hosili bo‘lishimiz mumkinligi haqida amaliy ko‘rsatmalar berilgan. U haqiqat Kalomi orqali yuqoridan tug‘ilganlarga xos bo‘lgan amaliy solihlikni ifodalaydi. Bilamizki, biz Xudoning haqiqatini zohir etish uchun Kalom orqali tug‘ilganmiz. Qani endi, vazifalarimizni ko‘rib chiqaylik.

Biz tezda eshitishga tayyor bo‘lishimiz kerak. Bu g‘alati amr bo‘lib, unda hazil-mutoyiba ham bor. U "eshitishga shoshil!" degan iboraga o‘xshaydi. Bu shuni anglatadiki, biz Xudoning Kalomini, shuningdek, barcha ilohiy maslahat va mulohazalarni tinglashga tayyor turishimiz kerak. Muqaddas Ruhga ergashishimiz lozim. Shu bilan birga, so‘zlashda sekin bo‘lishimiz kerak. Yoqubning bizning nutqimiz haqida necha bor gapirganiga hayron qolasan! U so‘zlashganda ehtiyotkor bo‘lishga undaydi. Tabiatning o‘zi ham bizga shuni o‘rgatadi. Qadimda Epiktet shunday degan edi: "Tabiat insonga o‘zi gapirishdan ko‘ra ikki baravar ko‘p eshitishi uchun bitta til, ammo ikkita quloq bergan." Sulaymon Yoqubning fikriga bajonidil qo‘shilgan bo‘lardi. U bir kuni: "Og‘zini tiygan o‘z jonini asraydi; og‘zini ochaveradigan esa halokatga uchraydi" (Hikmatlar 13:3) va "Ko‘p gapirgan joyda gunoh bo‘lmay qolmaydi, tilini tiygan esa oqildir" (Hikmatlar 10:19) degan edi. Vaysaqi odamlar oxir-oqibat gunohga botadi.

1:19b-20 G‘azablanishga shoshilmaslik kerak. Jahldor odam Xudo O‘z farzandlaridan kutadigan haqiqatni yaratmaydi. Jahldor odamlar masihiylik haqida noto‘g‘ri taassurot qoldiradi. Quyidagi so‘zlar hamon haqiqatdir: "Sabrli odam bahodirdan afzal, o‘zini tuta biladigan shaharni zabt etuvchidan a’loroqdir" (Hikmatlar 16:32).

1:21 Uning yaratganlarining ibtidosi bo‘lishning yana bir yo‘li - har qanday ifloslik va yovuzlik qoldiqlarini tark etishdir. Bu nuqsonlar eskirgan kiyimga o‘xshaydi, uni bir yo‘la va butunlay tashlab yuborish kerak. Ifloslik ma’naviy, aqliy yoki jismoniy bo‘lgan har qanday nopoklikni o‘z ichiga oladi. "Yovuzlik qoldiqlari" iborasi bizdagi imonsizlik kunlaridan qolgan yovuzlik shakllariga ishora qilishi mumkin. U hayotimizda qolgan va boshqalarning hayotiga ta’sir qiladigan gunohlarni yoki ortiqcha yovuzlikni nazarda tutishi mumkin - bu holda Yoqub yovuzlikning ko‘pligini emas, balki uning o‘ta yomon tabiatini tasvirlayapti. Asosiy ma’no ravshan. Xudoning Kalomidagi haqiqatni qabul qilish uchun axloqan pok bo‘lishimiz shart.

Ilohiy haqiqatni qabul qilishning yana bir sharti - muloyimlikdir. Muqaddas Kitobni o‘qib turib, uning bizga gapirishi uchun imkon bermasligimiz mumkin. Uni nazariy jihatdan o‘rganishimiz mumkin, ammo uning ta’sirida bo‘lmasligimiz ham mumkin. Mag‘rurligimiz, toshbag‘irligimiz va gunohimiz bizni qabul qilmaydigan va beparvo qiladi. Faqat itoatkor, kamtar ruh bilan Muqaddas Kitobdan eng ko‘p foyda olish mumkin. "U kamtarlarni to‘g‘ri yo‘lga boshlaydi, O‘z yo‘llarini kamtarlarga o‘rgatadi" (Zabur 24:9). "Men kimga e’tibor beraman: kamtar va ruhan ezilgan, Mening so‘zimdan qo‘rqadigan odamga" (Ishayo 66:2).

Yoqub Muqaddas Yozuvni jonlaringizni qutqarishga qodir bo‘lgan ekiladigan so‘z sifatida tasvirlaydi. U Kalom qayta tug‘ilgan masihiy hayotida muqaddas omontga aylanishini nazarda tutadi. Ba’zi inglizcha tarjimalarda "tug‘ma so‘z" deyilgan. Bu So‘z jonlaringizni qutqarishga qodirdir. Muqaddas Kitob - Xudo qayta tug‘ilish paytida foydalanadigan vositadir. U undan jonni nafaqat gunoh jazosidan, balki uning hukmronligidan ham qutqarish uchun foydalanadi. U bizni nafaqat abadiy la’natdan, balki hayotdagi mag‘lubiyatdan ham qutqarish uchun ishlatadi. Shubhasiz, Yoqub 21-oyatda najotning hozirgi, davom etayotgan jihati haqida gapiryapti.

[Bir xil yunoncha so‘z (psuche) ham "hayot", ham "jon" degan ma’noni anglatadi va har doim ham qaysi tarjima eng yaxshi ekanligiga ishonch yo‘q. Shuningdek, "najot" so‘zi ham doim abadiy najotga tegishli emas. U shifo topish, xalos bo‘lish, ozod bo‘lish va boshqa hodisalarga ham taalluqli bo‘lishi mumkin. Shunday qilib, "jonlaringizni qutqaring" iborasi ba’zi o‘rinlarda "hayotingizda muvaffaqiyatga erishing" (Masih uchun) degan ma’noni anglatishi mumkin.]

1:22 Ekiladigan so‘zni qabul qilishning o‘zi yetarli emas - unga itoat etish kerak. Agar odamning qo‘lida Muqaddas Kitob bo‘lsa yoki hatto uni adabiy asar sifatida o‘qisa ham hech qanday foyda yo‘q. Unda Xudoning gaplarini eshitish istagi bo‘lishi va U aytgan hamma narsani bajarishga tayyor turishi kerak. Biz Muqaddas Kitobni amalda qo‘llashimiz lozim. So‘z hayotimizda gavdalanishi kerak. Muqaddas Kitob hayotimizni yaxshi tomonga o‘zgartirishiga yo‘l qo‘ymasdan turib, uni o‘qishga kirishish aslo mumkin emas. Xudoning Kalomiga bo‘lgan ulkan muhabbatni ko‘rsatish yoki hatto o‘zini Muqaddas Kitob bilimdoni qilib ko‘rsatish, agar Kalomni tobora ko‘proq bilish Rabbimiz Isoga tobora ko‘proq o‘xshashga olib kelmasa, o‘z-o‘zini aldashning bir ko‘rinishidir. Muqaddas Kitobga itoat etmagan holda uni aqliy bilish baraka o‘rniga tuzoq bo‘lishi mumkin. Nima qilish kerakligini tinimsiz o‘rganib, uni qilmasak, tushkunlik, ko‘ngil qolish va hissizlikka tushib qolamiz. "Ifodasiz qabul qilish tushkunlikka olib keladi". Shuningdek, Xudo oldidagi mas’uliyatimiz ham ortadi. Eng yaxshi usul Kalomni o‘qish va unga so‘zsiz itoat etishni o‘z ichiga oladi.

1:23−24 Kimki so‘zni eshitsa-yu, o‘z xatti-harakatini o‘zgartirmasa, u har kuni ertalab ko‘zguga bir qarab qo‘yib, keyin ko‘rganlarini butunlay unutadigan odamga o‘xshaydi. U ko‘zgu yoki unga qarashdan hech qanday foyda olmaydi. Albatta, tashqi ko‘rinishimizda o‘zgartirib bo‘lmaydigan jihatlar bor. Lekin hech bo‘lmaganda kamtarona ko‘rinishga ega bo‘lishimiz kerak! Ko‘zgu: "Yuzingni yuv," "Soqolingni ol," "Sochingni tara," "Kiyimlaringni tozala," desa, hech bo‘lmaganda aytilganlarni bajarishimiz lozim. Aks holda ko‘zgu bizga hech qanday amaliy foyda keltirmaydi.

Eng osoni, Muqaddas Kitobni vaqti-vaqti bilan yoki burchni his etib o‘qish, ammo o‘qiganlarimizning bizga ta’sir qilishiga yo‘l qo‘ymaslikdir. Biz qanday bo‘lishimiz kerakligini ko‘ramiz, lekin tezda unutamiz va go‘yo allaqachon mukammal bo‘lgandek yashaymiz. Bunday o‘zidan qoniqish ma’naviy o‘sishga to‘sqinlik qiladi.

1:25 Xudoning Kalomini tushunib, uni doimo amalda qo‘llaydigan inson yuqorida ta’riflanganning butunlay aksidir. So‘z ustida chuqur mulohaza yuritish unga amaliy foyda keltiradi. Uning uchun Muqaddas Kitob erkinlikning mukammal qonunidir. Uning ko‘rsatmalari og‘ir emas. Ular unga yangi tabiati aynan bajarishni yaxshi ko‘radigan narsalarni bajarishni buyuradi. U itoatda insoniy an’analar va nafsiy mulohazalardan chinakam ozodlikni topadi. Haqiqat uni ozod qiladi. Bunday kishi Muqaddas Kitobdan foyda oladi. U o‘qiganlarini unutmaydi. Qolaversa, o‘qiganlarini kundalik hayotda qo‘llashga intiladi. Uning sodda, samimiy itoati ruhiga behisob barakalar keltiradi. U o‘z ishlarida baxtli bo‘ladi.

1:26−27 Bu yerda quruq taqvodorlik bilan sof va beg‘ubor taqvodorlik bir-biriga qarama-qarshi qo‘yilgan. Taqvodorlik bu yerda e’tiqodga asoslangan ko‘rinadigan turmush tarzini anglatadi. U ko‘proq ichki ruhga emas, balki tashqi ko‘rinishlarga taalluqli. Bu aqidalarga bo‘lgan e’tiqod emas, balki tashqi ibodat va xizmatlarda o‘z ifodasini topadigan e’tiqoddir.

Kim o‘zini taqvodor deb o‘ylasa-yu, tilini tiyolmasa, uning taqvodorligi puchdir. U barcha diniy marosimlarga rioya qilishi va juda xudojo‘y bo‘lib ko‘rinishi mumkin. Lekin u o‘zini o‘zi aldaydi. Xudo marosimlarni emas, amaliy xudojo‘ylik mavjud bo‘lgan hayotni afzal ko‘radi.

Tiyilmagan til befoyda taqvodorlikning bir misoli, xolos. Nasroniylik e’tiqodiga zid bo‘lgan har qanday xatti-harakat hech narsaga arzimaydi. Shu o‘rinda xudojo‘yligi yaqqol soxta bo‘lgan baqqolning hikoyasini keltirish o‘rinli. U do‘koni tepasidagi xonada yashardi. Har kuni ertalab u pastga qarab yordamchisiga qichqirardi:

- Jon!

- Ha, ser.

- Sutni suv bilan aralashtirdingmi?

- Ha, ser.

- Yog‘ga bo‘yoq qo‘shdingmi?

- Ha, ser.

- Qahvaga sachratqi soldingmi?

- Ha, ser.

- Juda yaxshi. Bomdod ibodatiga yuqoriga chiq!

Yoqubning aytishicha, bunday xudojo‘ylik behudadir.

Xudo boshqalarga rahm-shafqat ko‘rsatish va o‘z hayotining pokligidan iborat amaliy taqvodorlikni izlaydi. Yoqub muhtoj yetim va bevalarni ziyorat qilib, o‘zini bu dunyodan pok saqlaydigan pok va benuqson taqvodor kishini misol qilib keltiradi.

Boshqacha aytganda, qayta tug‘ilishning amaliy natijasi "rahmdillik va dunyodan ajralish" bo‘ladi. Gay King bu fazilatlarni amaliy muhabbat va amaliy muqaddaslik deb ta’riflaydi.

Biz quyidagi savollarga javob berib, imonimizni sinab ko‘rishimiz lozim: Muqaddas Kitobni kamtarlik bilan o‘qiyotganimda, Xudo menga o‘rgatishi, ta’lim berishi va o‘zgartirishini xohlayapmanmi? Tilimni jilovlashga intilyapmanmi?

Men o‘z xulq-atvorimni oqlayapmanmi yoki uni yengishni xohlayapmanmi? Kimdir beadab latifa ayta boshlasa, men qanday munosabat bildiraman? Meni mukofotlay olmaydiganlarga yaxshilik qilishimda imonimning izi ko‘rinyaptimi?