[Yoqub - ] payg‘ambar kabi so‘zlovchi voiz... Isoning nutqidan tashqari, ilk nasroniy adabiyotida ishonarliligi va yorqinligi jihatidan tengsiz til bilan (Teodor Zan).

Kirish

I. KANONDAGI ALOHIDA O‘RIN

Martin Lyuterning Yoqub maktubini "butunlay poxol maktub" deb past baholashi mutlaqo noto‘g‘ri! Reformatorlarning imon va amal bilan najot topish ta’limotiga qarshi shiddatli kurashi avjiga chiqqan paytda Lyuter Yoqubning ezgu amallar haqidagi ta’limotini tushunmay qolgani uning xatosiga sabab bo‘ldi. U nasroniylarning bu eng qadimgi maktubini yetarlicha baholamagan yagona kishi emas. Ba’zilar bu kitobni "ipga tizilgan marvaridlar" deb atashgan, chunki maktubda hech qanday bog‘lovchi unsurlar yo‘q, faqat bir-biriga tizilgan bir nechta puxta ishlangan qaydlar bor, deb hisoblashgan.

Aslida bu kichik kitob didaktik yozuvning shoh asaridir. U nasroniy jamoasiga tegishli bo‘lsa-da (2:2), kuchli yahudiyona uslubga ega. Bu nom yunonchadan olingan bo‘lib, "sinagoga" deb talaffuz qilinadi. Bu so‘z dastlab shunchaki jamoani anglatgan, ammo keyinchalik faqat bugungi yahudiy jamoalariga o‘xshash jamoalar uchun qo‘llanila boshlagan.

Beshta qisqa bobda Yoqub ruhiy haqiqatni tushuntirish uchun tabiatdan o‘ttiz marta misol keltiradi. Bu yerda har kim Rabbimizning ta’limotini esga oladi.

Bu juda amaliy maktubdir. Unda tilni tiyish, boyga xushomad qilish xavfi, imonimizning haqiqiyligini hayotimiz orqali ko‘rsatish zarurligi kabi ayrim mashhur bo‘lmagan mavzular ko‘tarilgan.

II. MUALLIFLIK

Muqaddas Kitobdagi ko‘p ismlar yahudiycha, yunoncha, lotincha, fransuzcha, inglizcha va ruscha muqobillari paydo bo‘lishi bilan o‘zgargan. Hech bir ism asl manba bilan taqqoslaganda "Yoqub" kabi kuchli o‘zgarishga uchramagan. Yahudiycha Yaakov (Yaqub)dan olingan bo‘lib, yunonchaga Iakobos deb o‘girilgan. Yaqub (Yoqub) nomi yahudiylar orasida juda mashhur bo‘lib, Yangi Ahdda bunday ismli to‘rt kishi tilga olingan. Ularning har biri ushbu maktub muallifi sifatida taklif qilingan, ammo ilohiyotshunoslar tomonidan turli darajada ehtimollik va qo‘llab-quvvatlash bilan.

1. Havoriy Yoqub, Zebedeyning o‘g‘li va Yuhannoning akasi (Matto 4:21). Agar maktub muallifi havoriy Yoqub bo‘lganida, bu maktubni qabul qilishga bo‘lgan uzoq muddatli istaksizlik yuzaga kelmas edi (quyiga qarang). Bundan tashqari, Yoqub milodiy 44-yilda, ehtimol ushbu maktub yozilishidan oldin azob chekkan.

2. Yoqub ibn Alfey (Matto 10:3). U deyarli noma’lum, faqat havoriylar ro‘yxatida tilga olingan. Muallif o‘zini hech qanday unvonlarsiz oddiy Yoqub deb atay olgani uning o‘sha davrda mashhur bo‘lganidan dalolat beradi.

3. Yoqub, Yahudoning otasi (Iskariotniki emas, Luqo 6:16). Bu odam yanada ko‘rimsizroq edi va uni hech ikkilanmay istisno qilish mumkin.

4. Rabbimizning o‘gay ukasi Yoqub (Matto 13:55; Galatiyaliklarga 1:19). Katta ehtimol bilan u maktub muallifi bo‘lsa kerak. U taniqli, ammo kamtarin, chunki Masih bilan jismoniy qarindoshligini tilga olmaydi (shuningdek, Yahudo maktubining kirish qismiga qarang). Bu odam Quddus kengashiga raislik qilgan va vafotigacha shaharda qolgan. U o‘ta yahudiy nasroniy sifatida tanilgan bo‘lib, juda qat’iy hayot kechirgan. Qisqasi, ham tarix (Yusuf), ham cherkov an’anasi uni shunday maktubni yozishi mumkin bo‘lgan nasroniy sifatida eslaydi.

Tashqi dalillar

Yoqub maktubi eng zaif tashqi dalillarga ega, chunki eng qadimgi cherkov otalari uni faqat eslatib o‘tadilar, lekin unga havola qilmaydilar. Muratoriy kanonida ham dalillar yo‘q. Buning sababi, Quddusdan yuborilgan maktub sharqiy yahudiylarga qaratilgan bo‘lib, ko‘pchilikka Pavlusning imon bilan oqlanish haqidagi ta’limotiga zid bo‘lib tuyulgan.

Biroq, Yoqub Qudduslik Kirill, Nazianzlik Grigoriy, Afanasiy va Iyeronim tomonidan eslatib o‘tilgan. Yevseviynning xabar berishicha, Yoqub maktubi ba’zi nasroniylar qarshi chiqqan kitoblar (antilegomena) orasida bo‘lgan, ammo uning o‘zi unga Muqaddas Yozuv sifatida havola qilgan.

Ichki dalillar

Yoqubning muallifligi haqidagi ichki dalillar juda kuchli. Bu bizning Havoriylar va Galatiyaliklarga kitoblaridagi Yoqubning uslubi haqidagi bilimlarimizga, shuningdek, boshqa manbalardan ma’lum bo‘lgan tarqoq yahudiylar tarixiga mos keladi. Bunday kitobni soxtalashtirishga yoki o‘ylab topishga hech qanday sabab yo‘q; unda e’tiqodga hech qanday muhim qo‘shimchalar mavjud emas (ikkinchi asrda bu barcha bid’at soxtakirliklariga xos xususiyat edi).

Yusufning aytishicha, Yoqub yahudiylar orasida qonunga sodiq odam sifatida yaxshi obro‘ga ega bo‘lgan, ammo o‘z Masihiga guvohlik bergani uchun, bu taqiqlangan paytda azob chekkan.

Bu yahudiy tarixchining aytishicha, Yoqub oliy ruhoniy Hananiyo buyrug‘i bilan toshbo‘ron qilingan. Yevseviynning aytishicha, Yoqubni ma’bad minorasidan uloqtirib yuborishgan, keyin esa uni kaltaklab o‘ldirishgan. Gegesipp bu ikki rivoyatni birlashtiradi.

Yoqub maktubining yunoncha uslubi falastinlik yahudiy uchun "juda yaxshi" degan e’tiroz tanlangan odamlarning ajoyib aqliy qobiliyatlari haqida mutlaqo bexabarlikni ko‘rsatadi.

III. YOZILISH VAQTI

Yusuf yozishicha, Yoqub 62 yoshida o‘ldirilgan. Demak, bu maktub o‘sha voqeadan oldin yozilgan bo‘lishi kerak. Maktubda Yoqub boshchilik qilgan Quddus kengashining qonunlarga rioya qilish haqidagi qarorlari (milodiy 48 yoki 49 yil) to‘g‘risida hech narsa aytilmagani uchun (Havoriylar 15), ko‘pchilik tomonidan milodiy 45 va 48 yillar orasidagi sana qabul qilingan.

IV. YOZISH MAQSADI VA MAVZUSI

Bu kitob, ehtimol, Yangi Ahd kitoblari orasida birinchi yozilgani bo‘lishi mumkin. Shu sababli unda kuchli yahudiy ruhi sezilib turadi va uning ta’limoti faqat o‘sha davrga xos. Biroq u bugungi kunda ham biz uchun dolzarb va juda zarur.

Yoqub o‘z maqsadiga erishish uchun Iso Masihning Tog‘dagi va’zidagi ta’limotiga to‘liq tayanadi. Buni quyidagi qiyoslash orqali osongina ko‘rish mumkin:

Mavzu Yoqub Mattodagi o‘xshashlik

Musibatli davr 1:2, 12; 5:10 5:10−12

Ibodat 1:5; 4:3; 5:13−18 6:6−13; 7:7−12

Pok ko‘z 1:8; 4:8 6:22−23

Boylik 1:10−11; 2:6−7 6:19−21:24−34

G‘azab 1:19−20; 4:1 5:22

Qonun 1:25; 2:1, 12:13 5:17−44

Sof e’tiqod 1:26−27 6:1−18

Shohona qonun 2:8 7:12

Marhamat 2:13 5:7

Imon va amallar 2:14−26 7:15−27

Ildiz va meva 3:11−12 7:16−20

Haqiqiy donolik 3:13 7:24

Tinchlik o‘rnatuvchilar 3:17−18 5:9

Boshqalarni hukm qilish 4:11−12 7:1−5

Boyliklarning yo‘q bo‘lishi 5:2 6:19

Qasamlar 5:12 5:33−37

Ushbu maktubda qonunga tez-tez havola qilinadi. U "mukammal qonun" (1:25), "shohona qonun" (2:8) va "ozodlik qonuni" (2:12) deb ataladi. Yoqub o‘quvchilarini najot topish uchun qonun yoki hayot qoidalari ostida yashashga undamaydi. Aksincha, qonunning ayrim qismlari inoyat ostidagilarning solihligini o‘stirish uchun nasihat sifatida keltirilgan bo‘lsa kerak.

Yoqubning maktubi Hikmatlar kitobiga juda o‘xshash. Xuddi Hikmatlar kitobidagi kabi, uning uslubi o‘tkir, ramziy, ifodali va tahlil qilish mushkul. "Donolik" so‘zi tez-tez uchraydi.

Maktubdagi yana bir asosiy so‘z - "birodarlar". U o‘n besh marta takrorlanadi va bizga Yoqubning imonlilarga yozayotganini eslatadi, garchi ba’zida u imonsizlarga murojaat qilayotgandek tuyulsa-da.

Yangi Ahdda Yoqubning Maktubi ma’lum ma’noda eng qat’iy hisoblanadi. Ya’ni, Yoqub boshqa mualliflardan ko‘ra ko‘proq nasihat qiladi. Qisqa matnda - 108 oyatda ellik to‘rtta buyruq shaklidagi ko‘rsatma mavjud.

Reja

I. Salomlashish (1:1)

II. Sinovlar va vasvasalar (1:2−17)

III. Xudoning Kalomi (1:18−27)

IV. Yuz-xotirchilikni qoralash (2:1−13)

V. Imon va amallar (2:14−26)

VI. Til: foydalanish va suiiste’mol qilish (3:1−12)

VII. Haqiqiy va soxta donolik (3:13−18)

VIII. Ehtiroslar: sababi va ulardan qutulish (4-bob)

IX. Boylar va ularni kutayotgan tavba (5:1−6)

X. Sabr-toqatga da’vat (5:7−12)

XI. Duo va bemorni shifolash (5:13−20)