1
Bu fəsildə Paul Roma imanlı cəmiyyətinin təsadüfi problemindən bəhs edir. Bu, İmanlı Cəmiyyətinin daim üzləşdiyi və həllini tələb edən problem idi. Görünür, Roma imanlı cəmiyyətində açıq-aydın iki düşüncə xətti var idi. Bir xəttin tərəfdarları hesab edirdilər ki, bütün əvvəlki qadağalar məsihçi azadlığı ilə bir araya sığmır; yemək və yeməklə bağlı əvvəlki qanunlar əhəmiyyətini itirib, məsihçiliyin məğzi xüsusi günlərin qeyd olunmasında deyil. Paul açıq şəkildə bildirir ki, məsihçi imanı bu nöqteyi-nəzərə əsaslanır. Ancaq digər tərəfdən, şübhə ilə yanaşanlar da var idi. Onlar ətin yeyilməməsinə və Şənbə gününə ciddi riayət olunmasına inanırdılar. Paul son dərəcə tərəddüd edən insanı imanı zəif olan insan adlandırır. O, bununla nə demək istəyir? Belə insanın imanı iki səbəbdən zəifdir.
1) O, hələ məsihçi azadlığının nə demək olduğunu dərk etməyib. Qəlbən o, hələ də qanunşünasdır və məsihçilikdə bir sıra qaydalar və təlimatlar görür.
2) O, hələ də inanır ki, xilasa nail olmaq üçün insanın əməlləri vacibdir. Ürəyində inanır ki, müəyyən qaydalara riayət etməklə və bəzi şeylərdən çəkinməklə Allahın lütfünü qazana bilər. Mahiyyət etibarı ilə, o, hələ Allahla düzgün münasibət qazanmağa çalışır və lütf yoluna qədəm qoymayıb. O, hələ də Allahın onun üçün etdiklərini deyil, Allah üçün nə edə biləcəyini düşünür. Paul imanda daha güclü olan qardaşlara tapşırır ki, belə bir insanı öz icmalarına qəbul etsinlər və onu qınaq atəşinə tutmasınlar.
Bu problem yalnız Paulun dövründə aktual deyildi. Bu gün də İmanlı Cəmiyyətində iki yanaşma mövcuddur. Bir tərəfdən çox şeydə pis bir şey görməyən və İmanlı Cəmiyyətində bir çox günah doğurmayan həzlərə yer olacağı ilə razılaşan azad düşüncəli yanaşma var. Lakin eyni zamanda azad düşüncəli insanların pis baxmadığı bir çox şeyləri təhqiredici hesab edən daha məhdud yanaşma da var.
Paul azad yanaşmalara rəğbət bəsləyir. Eyni zamanda da deyir ki, imanda zəif qardaşlardan biri məsihçi icmasına gələrsə, onu qardaş sevgisi ilə qəbul etmək lazımdır. Məhdud yanaşmaya malik olan qardaşlarla münasibətdə xüsusilə üç təhlükədən çəkinmək lazımdır:
1) Qıcıqlanmaya yol vermək olmaz. Mənasız mübahisələrin faydası yoxdur. Baxış nöqtəmiz nə qədər fərqli olsa da, onun fikirləri ilə tanış olmağa, onu anlamağa çalışmalıyıq.
2) İstehzaya yol vermək olmaz. Onun üçün dəyərli olan şeyə başqaları gülsə, hər kəs inciyə bilər. Başqasının əqidəsinə rişxənd etmək böyük günahdır. Bu, hətta imandan daha çox xurafat ola bilər: amma yenə də başqalarının müqəddəs saydıqlarına heç kim gülməməlidir. Üstəlik, gülüş heç vaxt qarşı tərəfi daha geniş rakursdan baxmağa təşviq etməyəcək: əksinə, onun öz əqidəsində daha qətiyyətli olmasına səbəb olacaq.
3) Nifrətə də yol vermək olmaz. Daha sərt mövqe tutan adamı, baxışlarına xor baxıla bilən köhnə fikirli adam hesab etmək tamamilə yanlış olardı. İnsanın baxışları onun şəxsi işidir və ona hörmət edilməlidir. Fikirlərinə hörmət etmədiyimiz insanın bizim fikirlərimizə qarşı xoş niyyətli olmasını gözləməməliyik. Qardaşlarımıza qarşı münasibətdə məsihçiyə yaraşmayan ən pis davranış hörmətsizlikdir.
Növbəti ayəyə keçməzdən əvvəl qeyd etmək lazımdır ki, bu ayəni belə də tərcümə etmək olar: «İmanı zəif olanı qəbul edin, lakin onda şübhə yarada biləcək məsələlərə dərhal girişməyin». Elə insanlar var ki, onların imanını heç bir mübahisə və ya sual ilə sarsıtmaq mümkün deyil. Amma elələri də var ki, imanı zəifdir və ağıllı düşüncələr əbəs yerə onun imanını sarsıdır.
Bizim dövrümüzdə müzakirə və mübahisə etmək çox sevilir. Məsihçiliyin yalnız bir sıra mübahisəli sual və cavablardan ibarət olduğu təəssüratı yaratmaq fəlakətdir. İngilis yazıçısı Hilbert Keyt Çesterton deyirdi ki, «biz artıq verilə biləcək bütün sualları vermişik. Ona görə də indi sual verməyi dayandırıb cavab axtarmağın vaxtıdır». Höte isə belə deyirdi: «Mənə nəyə əmin olduğunuzu söyləyin. Onsuz da kifayət qədər şübhələndiyim şeylər var». İstənilən müzakirənin dalana dirənməməsi üçün yaxşı bir qayda var: hətta mübahisə çıxılmaz dövrəyə gəlib çatsa və ya dəqiq cavabı olmayan suallar müzakirə olunsa belə, müzakirə müsbət müddəa ilə bitməlidir. Bir çox suallar cavabsız qala bilər, lakin əminlik sarsılmamalıdır.
2-4
Burada Roma imanlı cəmiyyətinə məxsus aktual mübahisəli məsələlərdən biri əksini tapıb. Orada elələri var idi ki, yeməklə bağlı heç bir qanuna və qadağaya ümumiyyətlə riayət etməyərək, hər şeyi yeyirdilər. Elələri də var idi ki, ət yeməkdən çəkinir və yalnız tərəvəzlə qidalanırdılar. Qədim dövrdə yeməklə bağlı ciddi qanunlara riayət edən bir çox məzhəb və din var idi. Yəhudilər də eyni şeyi edirdilər. Levililər kitabının 11-ci fəslində yeyilməsi halal və haram sayılan heyvanların siyahısı qeyd edilmişdir.
Yəhudi məzhəblərindən biri — yesseylər daha ciddi qaydalarla fərqlənirdilər: onların yeməkləri bir yerdə idi. Yeməkdən əvvəl yuyunur və xüsusi paltar geyinirdilər. Yeməyi ancaq kahinlər hazırlamalı idilər, əks halda, yemək haram sayılardı. Pifaqorçuların da yeməklə bağlı öz xüsusi qanunları var idi. Pifaqor öyrədirdi ki, insan canı məzarda olduğu kimi, bədəndə də qalmağa məhkum edilmiş bir tanrıdır. O, reinkarnasiyaya inanırdı. Bu nəzəriyyəyə görə, ruh insanda, heyvanda, bitkidə, sonsuz varlıq zəncirində yaşaya bilər. Həmin zəncirdən qurtuluş yalnız saf və nizam-intizamlı həyat tərzi ilə əldə edilə bilərdi. Nizam-intizamlı həyat tərzinə isə susmaq, öyrənmək, özünü yoxlamaq və oruc tutmaq daxil idi. Demək olar ki, hər bir məsihçi icmasında yeməkdə xüsusi qanunlara və qadağalara riayət edən insanlara rast gəlmək olar.
Burada da eyni problem mövcuddur. İmanlı Cəmiyyətinin daxilində daha ciddi və daha sərbəst istiqamətlər var idi. Paul yaxınlaşan təhlükəni dəqiqliklə qeyd edir. Ehtimal etmək olar ki, məsihçilərin daha mötədil hissəsi daha ciddi hissənin xırdaçılığına xor baxacaq. Daha ciddi olanlar isə mötədil hissədə əxlaqsız saydıqlarını ciddi şəkildə qınayacaqlar. Bu vəziyyət bizim dövrümüzdə də imanlı cəmiyyəti üçün eyni dərəcədə real və təhlükəlidir. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün Paul mühüm bir prinsip qoyur: heç kimin başqasının xidmətçisini mühakimə etmək hüququ yoxdur. Qul ancaq ağası qarşısında cavabdehdir. Bütün insanlar Allahın qullarıdır. Onları mühakimə etmək bizim haqqımız deyil. Bu haqq yalnız Allaha məxsusdur. İnsan bizim mühakiməmizlə deyil, Tanrının hökmü ilə mühakimə olunur. Sonra Paul davam edir: «Əgər insan öz prinsiplərinə uyğun olaraq vicdanla yaşayırsa, Allah ona haqq qazandıra bilər».
Bir çox imanlı icmaları parçalanıb. Çünki daha azad fikirlərə sahib olanlar qətiyyətli mühafizəkar hesab etdikləri insanlara xor baxırlar. Eləcə də daha mühafizəkar fikirlərə sahib olan insanlar səhv hesab etdiklərini edənləri qınamağa meyillidirlər. Bizim bir-birimizi mühakimə etməyə haqqımız yoxdur. Bir dəfə Kromvel inadkar şotlandlara belə dedi: «Məsih naminə sizə yalvarıram, düşünün, çünki siz də səhv edə bilərsiniz». Biz imanlı qardaşlarımıza qarşı həm mühakiməni, həm də xor baxmağı aradan qaldırmalıyıq. Gəlin başqalarını mühakimə etməyi Allaha buraxaq. Özümüz isə başqalarına rəğbət bəsləmək və onları başa düşmək üçün səy göstərək.
5-6
Paul başqa bir problemə — ciddi qaydalara riayət edən qardaşlar arasındakı fikir ayrılığına da toxunur. Ciddi qaydalara riayət edən nümayəndələr xüsusi günlərin qeyd olunmasına böyük əhəmiyyət verirdilər. Bu, yəhudilərin fərqli xüsusiyyəti idi. Paul xüsusi günləri ibadət obyektinə çevirən insanlardan narahat idi. Qalatiyalılara Məktubda (4:10-11) Paul yazırdı: «Xüsusi günlərə, aylara, mövsümlərə və illərə riayət edirsiniz! Sizin üçün qorxuram, bəlkə sizə görə boş yerə zəhmət çəkmişəm». Kolosselilərə Məktubda (2:16-17) Paul yazırdı: «Buna görə qoy heç kim yemək-içmək üzündən yaxud bayram, Təzə Ay mərasimi ya Şənbə gününə görə sizi mühakimə etməsin. Çünki bunlar gələcək şeylərin kölgəsidir, əsli isə Məsihdədir». Yəhudilər Şənbə günündən nizam-intizam və qadağalar cəngəlliyi yaradaraq onu zülmə çevirmişdilər. Paulun niyyəti Rəbbin gününü ləğv etmək deyildi. Heç də yox. Amma qorxurdu ki, insanların təsəvvüründə məsihçiliyin mahiyyəti yalnız xüsusi bir günün qeyd olunmasından ibarət olsun.
Məsihçiliyin Rəbbin gününü qeyd etməkdən daha böyük anlamı var. Üç ilini Avstraliya səhrasında keçirən Meri Slessor təqvimi olmadığı üçün həftənin günlərini tez-tez qarışdırırdı. Bir gün o, bazar günü ibadətini bazar ertəsi keçirir, başqa vaxt isə bazar günü damı təmir etməyə çalışırdı, çünki elə bilirdi ki, bazar ertəsidir. Ancaq heç kim onun ibadəti bazar ertəsi keçirdiyinə görə və ya bazar günü işlədiyinə görə əmri pozduğunu iddia etmirdi. Paul heç vaxt Rəbbin gününün qiymətli gün olduğunu inkar etmirdi. Lakin o, Şənbə günü yəhudilər üçün ənənə halını aldığı kimi, məsihçilər üçün də belə olmasına ciddi şəkildə müqavimət göstərirdi. Həmin gün heç bir halda ibadət obyektinə çevrilməməlidir. Biz hansısa günə deyil, bütün günləri yaradan Rəbbə ibadət etməliyik.
Bununla belə, Paul Məsihdə qaydalara ciddi yanaşan və daha azad düşüncəli qardaşlar arasında münasibət qurmağa çağırır. Paul qeyd edir ki, onların baxışları nə qədər fərqli olsa da, məqsəd eynidir. Onlar xüsusi günlərə fərqli münasibət bəsləsələr də, inanırlar ki, bununla Allaha xidmət edirlər: süfrə arxasında əyləşəndə biri ət yeyir, digəri yox, amma hər ikisi Allaha dua edir. Biz bunu yadda saxlamalıyıq. Bir şəhərdən digərinə getmək üçün müxtəlif yollar seçmək olar. Bu yolun hər kilometri digərindən fərqlənəcək. Paul xahiş edir ki, biz ümumi məqsəd ətrafında birləşək, fərqli baxışlar bizi ayırmasın.
Lakin Paul bir şeyə təkid edir. İnsan hansı yolu, hansı metodu seçirsə seçsin, öz hərəkətlərinin düzgünlüyünə tam əmin olmalıdır. Onun əməlləri adət-ənənələr və xurafatlarla deyil, yalnız əqidə ilə müəyyən edilməlidir. O, başqaları bunu edir deyə etməməlidir; ona görə yox ki, o öz hərəkətlərində hansısa qadağalar sistemini rəhbər tutur, ona görə ki, o, əməlləri üzərində düşünüb və düzgün olduğuna əmin olur.
Paul buna daha bir məqamı əlavə edərdi: qoy heç kim öz metodlarını və qaydalarını universal standartlar kimi müəyyən etməsin. Bu, əslində İmanlı Cəmiyyətinin fəlakətlərindən biridir. İnsanlar təkcə öz ibadətlərinin doğru olduğunu düşünməyə meyillidirlər. T.R.Qlover Kembric atalar sözündən sitat gətirir: «Əlin nə etmək istəyirsə, onu düşündüyün kimi et, amma unutma ki, kimsə başqa cür düşünür». Unutmayaq ki, əksər hallarda öz inanclarına sahib olmaq məqsədəuyğundur; lakin bunu da bilmək lazımdır ki, başqalarının da öz etiqadına haqqı var. Buna görə onları qınamaq və təcrid etmək olmaz.
7-9
Paul burada mühüm faktı açıqlayır: təklikdə yaşamaq normal deyil. Dünyada tamamilə təcrid olunmuş insan yoxdur. Bu, həqiqətən, ikiqat doğru fikirdir. Mak-Nil Dikson deyirdi: «İnsan həm ölməz tanrılara, həm də fani insanlara bağlıdır». Heç kim qardaşlarından tamamilə ayrıla bilməz. Bunun üç səbəbi var:
1) O, keçmişdən azad ola bilməz. Heç bir insan malik olduqlarına görə yalnız özünə borclu deyil. Odissey deyirdi: «Mən rastlaşdıqlarımın bir hissəsiyəm». İnsan adət-ənənələrin varisidir. O, əcdadlarının məhsuludur. Düzdür, o özü də bu məhsula nələrsə əlavə edib, amma sıfırdan başlamayıb. Xoşbəxtlikdən və ya bədbəxtlikdən o, keçmişin onda yaratdığının üzərində qurmağa başlayır. Görünməz hikmət buludu təkcə onu ömrü boyu istiqamətləndirmir, onun daxilində yaşayır. O özünü tumurcuğu olduğu gövdədən və oyulmuş qayadan qopara bilməz.
2) O özünü indiki zamandan ayıra bilməz. Biz hər gün insanları bir-birinə daha da yaxınlaşdıran sivil dövrdə yaşayırıq. İnsan nə edirsə etsin, bu, təkcə ona təsir etmir. O, başqalarını sevindirmək və ya onları kədərləndirmək gücünə malikdir. İnsan həm də başqalarını xeyirxah və ya pis insan etmək gücünə malikdir. Hər bir insan başqasının yaxşı və ya pis yolu seçməsinə təsir edə bilir. Hər bir insanın hərəkətləri digər insanlara az və ya çox təsir edən nəticələrə malikdir. İnsan həyatında bəzi bağlar var ki, onlardan qaça bilmir.
3) O özünü gələcəkdən azad edə bilməz. İnsana həyat verildiyi kimi, o da başqalarına həyat verir. O, övladlarına cismani həyat və ruhani miras verir. İnsan ayrıca, müstəqil varlıq deyil, zəncirin bir bəndidir. Qayğısız həyat sürən, biologiyanı öyrənən bir gənc haqqında belə bir hekayə var. Mikroskop vasitəsilə o, canlıların necə yaşadığını, öldüyünü və çoxaldığını müşahidə edirdi, bütün bunlar bir an içində baş verirdi. Bir gün o, mikroskopu kənara qoyub belə dedi: «İndi görürəm ki, mən zəncirin bir bəndiyəm və daha zəif bənd olmaq istəmirəm». Bizim ən böyük məsuliyyətimiz odur ki, biz özümüzdən sonra bu dünyada və başqalarında bir iz qoyub gedirik. Günah yalnız günahı edən şəxsə təsir etsəydi, o, daha az qorxunc olardı. Hər bir günahın dəhşəti ondadır ki, o, dünyaya yeni bir pislik, günah və kədər zəncirini gətirir. Məsihə gəlincə isə, insan Onunla əlaqəsini heç cür kəsə bilməz.
1) Məsihin hüzuru bu həyatda daimidir. Sanki Məsih bizi görürmüş kimi danışmaq lazım deyil. Çünki O bizi həmişə görür və bütün həyatımız Onun gözünün önündən keçir. İnsan öz kölgəsindən qaça bilmədiyi kimi, dirilmiş Məsihdən də qaça bilməz. Elə bir yer yoxdur ki, insan Məsihdən gizlənə bilsin. Gizli nəsə etmək mümkün deyil.
2) Hətta ölüm belə, Məsihin hüzurunu pozmur: bu dünyada biz Məsihin gözlə görünməz hüzurunda yaşayırıq. O biri dünyada isə biz Onun gözlə görünən hüzurunda olacağıq. Ölüm dibsiz və hər şeyi unutduran uçurum deyil; o, Məsihə açılan qapıdır.
Heç kim özünü ətraf mühitdən ayıra bilməz. İnsan öz qardaşları və Məsih ilə nə zamanın, nə də əbədiyyətin qıra biləcəyi bağlarla bağlıdır. «...bizim heç birimiz özümüz üçün yaşamırıq və özümüz üçün ölmürük».
10-12
Heç birimizin başqasını mühakimə etmək haqqı yoxdur. Çünki hamımız Allahın hökmü qarşısında dayanacağıq. Biz hakim deyilik, özümüz də Məhkəmə qarşısındayıq. Bunu sübut etmək üçün Paul Yeşaya 45:23-dən sitat gətirir.
İstənilən yəhudi bu fikirlə razılaşardı. Ravvinlərin belə bir deyimi vardı: «Qoy xəyalın səni aldatmasın ki, qəbir sığınacaqdır. Çünki sən zərurətdən ananın bətninə düşüb doğulursan, zərurətdən yaşayıb ölürsən, zərurətdən də Hökm günü padşahların Padşahına, Müqəddəs Olana hesab vermək məcburiyyətindəsən. Onun adına izzət olsun!» Yalnız Allah hər kəsi mühakimə etmək hüququna malikdir. İnsan onunla birlikdə müttəhim kimi Allahın məhkəməsi qarşısında duran qardaşlarını mühakimə edə bilməz.
Bundan bir qədər əvvəl Paul tamamilə təcrid olunmuş həyat tərzi sürməyin mümkünsüzlüyü barədə danışırdı. İnsan yalnız bir dəfə tamamilə təcrid olunmuş vəziyyətdə olacaq — Allahın hökmü qarşısında duranda. Roma Respublikasının yarandığı vaxtda Forumun16 Kapitoli tərəfdən ən uzaq küncündə tribunal, şəhər valisinin oturduğu və ədaləti həyata keçirdiyi məhkəmə var idi. Paul Romalılara məktubunu yazanda bu məhkəmə artıq kifayət etmirdi, buna görə böyük bazilikalarda17, Forumun ətrafındakı sütunlarla bəzədilmiş portiklərdə dünya miqyaslı hakimlər oturub ədalət mühakiməsini həyata keçirirdilər. Romalılara hakimin qarşısında dayanan adamın görünüşü yaxşı tanış idi.
Eyni şey hər bir insanın başına gələcək. O, Allahın hökm kürsüsü qarşısında tək dayanıb cavab verməli olacaq. Bu dünyada o, bəzən başqasının imtiyazlarından istifadə edə bilir. Çox olub ki, insan valideynlərinin imtiyazından istifadə edərək cəzadan qurtula bilib. Çox ərlər arvadları və ya uşaqları sayəsində cəzadan qurtula biliblər. Ancaq Allahın hökmü qarşısında insan tək cavab verməli olacaq. Bu dünyanın zadəganlarından biri vəfat edəndə onun tabutu yasa gələnlərin qarşısında qoyulur, tabutun üstündə isə akademik paltarı və nişanları olur. Amma o, bütün bunları özü ilə apara bilmir. Biz bu dünyaya çılpaq gəlib, çılpaq gedirik. Biz dəhşətli tənhalıqla Allahın hüzurunda dayanacağıq. Biz özümüzlə o dünyaya yalnız qazandığımız xarakteri apara biləcəyik.
Ancaq bu da həqiqətin hamısı deyil. Biz Allahın qarşısında tək dayanmayacağıq — İsa Məsih bizim yanımızda olacaq. Bizə tamamilə çılpaq olmaq lazım deyil: biz Onun fəzilətlərini əynimizə geyinib gedə bilərik. Yazıçı və jurnalist Kolin Bruks kitablarından birində yazırdı: «Ola bilsin, Allah bizim Onu təsəvvür etdiyimizdən daha mehribandır. Ola bilsin, O, «Yaxşı və sadiq qul!» deyə bilmədiyi halda «Narahat olma, mənim pis və vəfasız qulum, Mən sənə nifrət etmirəm» desin». Etiraf etmək lazımdır ki, bu, imanı ifadə etməyin çox qəribə yoludur. Amma burada daha böyük məna var. Məsələ Allahın bizə nifrət etməməsində deyil. Məsələ ondadır ki, biz günahkar olduğumuz halda O bizi İsa Məsih xatirinə sevir. Doğrudur, biz Məsihin hökm kürsüsündə tək və çılpaq dayanacağıq. Amma biz Onunla yaşamışıqsa, deməli, öləndə də Onunla birlikdə olacağıq və O, Allah qarşısında bizim vəsatətçimiz olacaq.
13-16
Stoiklərin təliminə görə, bu dünyada özlüyündə adiafora, yəni neytral olan bir çox şey var. O, tətbiqindən asılı olaraq yaxşı və ya pis ola bilər. Bu təlimdə həqiqət payı çoxdur. Məsələn, incəsənət mütəxəssisi rəsmə yüksək incəsənət əsəri, başqa biri isə yaraşıqsız cızma-qara kimi baxa bilər. Müəyyən bir məsələnin müzakirəsi bir qrup insan üçün maraqlı, perspektivli və düşündürücü hadisə kimi görünsə də, digər qrup üçün azğın, qiyam bəyanatları toplusu və hətta küfr kimi görünə bilər. Bəzi adamlar müəyyən əyləncə və həzzi məqbul, digərləri isə qadağan olunmuş hesab edə bilər. Bundan başqa, elə əyləncələr var ki, bir nəfərə zərər vermədiyi halda, başqasını məhv edə bilər. Əməllər özlüyündə nə təmiz, nə də natəmizdir. Bu xüsusiyyətlər qismən onlara baxan və ya edən şəxs tərəfindən müəyyən edilir.
Paulun burada demək istədiyi də elə budur. Elə hallar var ki, imanı güclü olan insan nədəsə heç bir zərər görmür. Lakin həmin hallar ciddi baxışları olan insanı kökündən sarsıdır. Belə adamı eyni əmələ təhrik etmək onu ağrılı şəkildə incitmək deməkdir. Sadə bir misal çəkək: bir adam bazar günü müəyyən bir oyun oynamaqda heç bir günah görmür. O, bu barədə tamamilə haqlı ola bilər. Lakin başqa bir insan bundan sarsıla bilər. Əgər o, oyunda iştirak etməyə sövq edilərsə, o zaman nəsə pis bir şey etdiyini düşünərək əzab çəkəcək.
Paulun məsləhəti aydındır. Məsihçinin vəzifəsi — müəyyən bir hərəkətin təkcə özünə deyil, başqalarına da necə təsir edə biləcəyi barədə düşünməkdir. Paul demir ki, davranışımızı başqalarının fikirləri ilə müəyyən edək. Bəzi məsələlər əsasdır və burada insan öz yolunu seçməlidir. Amma əksər əməllər öz-özlüyündə neytraldır, yəni nə zərərli, nə də xeyirlidir. Elə əməllər var ki, həyati vacib əhəmiyyət daşımır, lakin özlüyündə həyatın əlavə elementlərini təmsil edir. Paul qeyd edir ki, biz özümüz nəyisə etməklə və ya başqalarını buna sövq etməklə daha ciddi baxışlı qardaşlarımızı incitməməliyik.
Həyatda sevgi prinsipləri rəhbər tutulmalıdır. Onda biz bu və ya digərini etmək hüququmuzdan çox, başqa insanlar qarşısında məsuliyyətimiz haqqında düşünəcəyik. Bizim heç bir əhəmiyyət kəsb etməyən məsələlərlə bağlı başqa insanları narahat etməyə haqqımız yoxdur. Məsihçi azadlığı heç vaxt başqalarının həqiqi hisslərinə məhəl qoymamaq üçün bəhanə kimi istifadə edilməməlidir. Heç bir sevinc və ya həzz başqasının kədərinə, qəminə, hətta ölümünə səbəb olmağa dəyməz. Avqustin deyirdi ki, bütün məsihçi etikasını belə məsəllə ifadə etmək olar: «Allahı sev və istədiyini et». Bu ifadə müəyyən mənada doğrudur. Lakin məsihçilik təkcə Allaha yönələn sevgi deyil, həm də yaxınına məhəbbətdən ibarətdir.
17-20
Paul burada məsihçi azadlığından sui-istifadə nəticəsində yaranan təhlükəyə diqqət çəkir. Yəhudi nöqteyi-nəzərindən məsihçi azadlığında da təhlükə var. Yəhudinin bütün həyatı bir çox qayda və qanunlarla əhatə olunmuşdu. Çox şey təmiz idi, çoxu da murdar idi; filan heyvanı yemək olmazdı. Paklıqla bağlı çoxlu qanunlara riayət etmək lazım idi. Yəhudi Məsihə iman edəndə, bir anda bir çox kiçik qaydaların ləğv edildiyini gördü. Təhlükə də onda idi ki, o, məsihçiliyi istədiyi hər şeyi etmək azadlığı kimi qəbul edə bilərdi. Yadda saxlamaq lazımdır ki, məsihçi azadlığı və məsihçi məhəbbəti bir-biri ilə sıx əlaqədardır. Biz məsihçi azadlığının və qardaşlıq məhəbbətinin bir-biri ilə sıx bağlı olduğu həqiqətindən möhkəm yapışmalıyıq. Paul xatırladır ki, məsihçilik «yemək-içməkdən ibarət deyil». Məsihçilik şəxsi mənfəət güdməyən üç böyük anlayışdan ibarətdir.
Birincisi salehlikdir, yəni insanlara və Allaha haqqını vermək deməkdir. Bir məsihçinin həmkarına borclu olduğu əsas və ilk şey rəğbət və diqqətdir. Biz məsihçi olandan sonra başqasının hissləri bizim üçün öz hisslərimizdən daha vacib olur. Məsihçilik budur: başqalarını birinci, özünü isə sonuncu yerə qoy. Biz insana haqqını verib eyni zamanda istədiyimizi edə bilmərik.
İkincisi, sülhdür. Əhdi-Cədiddə sülh təkcə narahatlığın yoxluğu demək deyil. Bu, mənfi yox, son dərəcə müsbət halı xarakterizə edir: sülh insanın ən yüksək rifahına xidmət edən hər şey deməkdir.
Yəhudilər çox vaxt sülhə insanlar arasında ədalətli münasibətlər kimi baxırdılar. Məsihçiliyi hər kəsin istədiyini etmək azadlığı kimi qəbul etsək, onda sülh heç vaxt əldə edilə bilməz. Məsihçilik insanın insanla və insanın Allahla şəxsi münasibətindən ibarətdir. Məsihçilərin mübahisəsiz azadlıq hüququ, onların düzgün münasibətlərində, yaxınları ilə sülh içində yaşamaq öhdəliyi ilə şərtlənir.
Üçüncüsü, sevincdir. Məsihçi sevinci heç vaxt eqoist olmur. Məsihçi sevinci özünüzü xoşbəxt etmək deyil, başqalarını xoşbəxt etməkdir. Başqa insanı kədərləndirəcək sevinc məsihçilikdən deyil. Əgər insan xoşbəxtlik axtarışında başqasını incidirsə, son nəticədə belə axtarışlar sevinc deyil, kədər gətirir. Məsihçi sevinci fərdi olmur, qarşılıqlı şəkildə bir-birindən asılıdır. Məsihçi başqalarını sevindirəndə sevinir, hətta özünə əziyyət versə belə.
Bu prinsipə əməl edən şəxs Məsihin qulu olur. Məsələnin mahiyyəti elə budur. Məsihçi azadlığı o deməkdir ki, biz öz istədiyimizi yox, Məsihin istədiyini etməkdə azadıq. Məsihsiz insan vərdişlərinin, həzlərinin və zəifliklərinin qulu olur. O, əslində, istədiyini etmir, təsirində olduğu ehtirasların onu nəyə sövq etdiyini edir. Lakin Məsih insanın həyatına daxil olan kimi insan öz üzərində hakimiyyəti bərpa edir və yalnız bundan sonra onun həyatına həqiqi azadlıq gəlir. Onda o öz eqoist təbiətinə görə insanları özbaşına idarə etmək və istədiyi həyat tərzini sürmək üçün deyil, İsa Məsihin ona göstərdiyi məhəbbəti bütün insanlara göstərməkdə azaddır.
Paul fikrini qardaşlıq üçün məsihçi məqsədlərini təyin etməklə bitirir:
1) Sülh. Cəmiyyətdəki sülhün məqsədi Məsihdəki qardaşlar arasında düzgün münasibətin qurulmasıdır. İçində çəkişmələr, parçalanmalar, xəyanətlər olan imanlı cəmiyyəti Məsihin cəmiyyəti adlanmaq hüququndan məhrumdur. O, Səmavi Padşahlığın bir hissəsini deyil, yalnız dünyəvi birliyi təmsil edir.
2) İnşa etmək. İmanlı cəmiyyətinin binasının təsviri bütün Əhdi-Cədiddən keçir. İmanlı Cəmiyyətinin tikinti kərpicləri icmanın üzvləridir. İmanlı Cəmiyyətini zəiflədən hər şey Allaha qarşı yönəlmişdir. İmanlı Cəmiyyətini gücləndirən və daha etibarlı edən hər şey Allahdandır.
Faciə məhz ondadır ki, hüquq və nüfuz kimi əhəmiyyətsiz məsələlər qardaşlar arasında sülhü pozur. Əgər biz hüquqlarımızın öhdəliklərimizdən daha az vacib olduğunu, məsihçi azadlığının bizə başqalarını incitmək hüququ vermədiyini xatırlasaq, cəmiyyətdə yeni bir dövr açılacaq. Əgər İmanlı Cəmiyyəti bir-birinə məhəbbətlə hörmət edən insanların birliyi deyilsə, o, heç də İmanlı Cəmiyyəti deyil.
21-23
Biz yenə də o fikrə qayıdırıq ki, bir şey bir insana caiz, digərini isə məhv edən səbəb ola bilər. Paulun bu barədə məsləhəti çox faydalıdır.
1) Bu, imanı möhkəm olan, yemək-içməyin vacib olmadığını bilən şəxsə verilən nəsihətdir. O, məsihçi azadlığının prinsipini başa düşür. Qoy bu azadlıq onunla Allah arasında bir razılaşma kimi olsun. O, imanın bu mərhələsinə gəlib çatmışdır və Allah bu barədə bilir. Amma bu öz azadlığı ilə öyünmək və həmin iman mərhələsinə çatmamış insanın gözünü çıxartmaq üçün əsas deyil. Bir çox insanlar öz azadlığından istifadə etmək hüququnda israr edirdilər, lakin nəticəsini görəndə peşman oldular.
İnsan belə bir nəticəyə gələ bilər ki, məsihçi azadlığı ona ağılla spirtli içki içmək hüququ verir. Nə qədər ki, bu məsələ şəxsən onun özünə aiddir, onda təhlükəsiz ola bilər. Amma ola bilər ki, həmin adama heyran olan yeniyetmə ondan nümunə götürür. Onda spirtli içki onun üçün ölümcül zəhərə çevrilir. Belə olan halda, yetkin insan öz azadlığında və ona pərəstiş edən gəncə nümunə olmağa davam edə bilərmi? O özü üçün deyil, onun izi ilə gedənin xatirinə özünü məhdudlaşdırmalı deyilmi?
Təbii ki, başqaları üçün şüurlu şəkildə özünü məhdudlaşdırmaq məsihçi davranışıdır. Əgər insan faktiki olaraq öz hüququndan istifadə etmirsə, onda əvvəllər məqbul hesab etdiyinin kiminsə ölümünə səbəb olduğu qənaətinə gələ bilər. Şübhəsiz ki, özünü nədənsə məhrum etmək sonrakı vicdan əzabından daha yaxşıdır, çünki sizə həzz verən şeylər başqasının ölümünə səbəb olur. Məsihçi həyatın müxtəlif sahələrində elə hallarla üzləşir ki, bu və ya digər şeylərin şəxsən özünə deyil, başqalarına da təsirini öyrənməlidir. İnsan müəyyən dərəcədə qardaşının gözətçisidir. O, təkcə özü üçün deyil, onunla təmasda olan hər kəs üçün məsuliyyət daşıyır. Bern Ervində tanış olduğu yaşlı adam haqqında belə demişdi: «Onun dostluğu mənə pislik gətirdi». Ya Rəbb, bizə mərhəmət edib kömək et ki, məsihçi azadlığını düzgün dərk etməməyimizin nəticəsində heç kim bizim haqqımızda belə bir şey deyə bilməsin!
2) Paul həmçinin imanı zəif olan, xüsusilə hər şeyə ehtiyatla yanaşan insana da məsləhət verir. Belə insan ya şübhələrinin ardınca getmir, ya da vicdanını sakitləşdirə bilir. Bəzən o, hər kəs bunu etdiyinə və onlardan fərqlənmək istəmədiyinə, gülüş obyektinə çevrilməməyə görə edə bilər.
Paul bildirir ki, öz vicdanına zidd hərəkət edən şəxs günah edir. Əgər insan nalayiq hesab etdiyi hərəkətə yol verirsə, günah etmiş olar. Neytral hərəkət yalnız o zaman qəbul olunur ki, inamla həyata keçirildiyi əsaslandırıla bilsin. Heç kim başqasının vicdanının keşikçisi kimi çıxış etməməlidir. Neytral məsələlərdə hər bir insanın vicdanı onun yaxşı ilə pisi müəyyən etməsində vasitəçi olmalıdır.
24-26
Romalılara Məktubun on dördüncü fəsli ilahi ilə bitir. Həmin ilahi həm də Paulun çox sevdiyi və təbliğ etdiyi İncilin xülasəsidir.
1) Müjdə insanlara güc verir. Allah Yezekel peyğəmbərə dedi: «Ey bəşər oğlu, ayağa qalx, Mən səninlə danışacağam» (Yezekel 2:1). Müjdə bu dünyanın zərbələrinə və onun vəsvəsələrinə tab gətirmək üçün qabiliyyət verən gücdür.
Jurnalistlərdən biri İspaniya vətəndaş müharibəsindən şücaətli epizodu təsvir edir:
«Kiçik qarnizon mühasirəyə alınmışdı. Son yaxın idi. Bəziləri canlarını qurtarmaq üçün təslim olmaq istəyirdilər. Digərləri isə mübarizəni davam etdirməkdə israr edirdilər. Məsələ bir igid adamın «Diz üstə sürünərək yaşamaqdansa, ayaq üstə ölmək yaxşıdır» deməsi ilə həll olundu».
Həyat çətindir. Bəzən həyatın zərbələri insanı məğlub edib, diz çökdürür. Həyat təhlükələrlə doludur, çünki insan sınaq vaxtı sürüşüb yıxıla bilər. Müjdə insanların xilası üçün Allahın qüdrətidir. Həmin qüdrət insana həyat çox çətin və təhlükəli olduqda belə, dik durmaq gücü verir.
2) Bu Müjdə Paula İsa Məsih tərəfindən verilmişdir. Yəni Müjdə Məsihdən gəlib, insanlar tərəfindən ötürülür. İsa Məsih olmadan heç bir Müjdə ola bilməzdi. Lakin onu təbliğ edən insanlar olmasaydı, bir çox adamlar Müjdəni, ümumiyyətlə, eşidə bilməzdilər. Məsihçinin vəzifəsi ondan ibarətdir ki, Məsih tərəfindən xilas edilən şəxs dərhal gedib Onun üçün başqalarını tapmalıdır. İsa Məsih Andreyi tapandan sonra həvari Yəhya onun haqqında deyir: «Sonra o, ilk öncə qardaşı Şimonu tapıb ona «biz Məsihi tapdıq» dedi» (Yəhya 1:40-41). Məsihçi imtiyazları və məsihçi vəzifəsi məhz budur.
Məsihçi imtiyazı odur ki, Allahın Müjdəsini özümüz üçün istifadə edirik. Məsihçinin vəzifəsi isə onu başqalarına elan etməkdir. Məşhur bir rəvayətdə deyilir ki, İsa Çarmıxda ölüb diriləndən sonra çəkdiyi iztirabların əlamətləri ilə Öz izzətinə qayıdanda mələklərdən biri İsaya söyləyir:
Yəqin aşağıda, yer üzündə yaşayanlar üçün çox əziyyət çəkmisən.
Bəli, əziyyət çəkdim, — deyə İsa cavab verir.
Bəs onların hamısı Sənin onlar üçün nə etdiyini bilirmi? — mələk yenidən soruşur.
Xeyr, — İsa deyir, — bu barədə hələ az adam bilir.
Bəs hamı bu barədə bilsin deyə, Sən nə etdin?
Bilirsənmi, mən Peterə, Yəhyaya və Yaquba bu işi öz üzərlərinə götürüb başqalarına çatdırmasını tapşırdım. Başqaları da ta ki, yerin ən ucqarlarında olan hər bir insan bu Xoş Xəbəri eşidənə qədər digərlərinə çatdıracaq.
Mələk şübhə edir, çünki insanların yaramaz olduğunu bilirdi. Sonra fikirli halda deyir:
Bəs Peter, Yəhya və Yaqub bu tapşırığı unudarlarsa? Bəs danışmaqdan, şahidlik etməkdən yorulsalar, onda necə? Bəs birdən XXI əsrdə yaşayan insanlar Sənin onlara olan məhəbbət hekayəsini danışa bilməsələr, onda necə? Sənin başqa planın varmı?
İsa cavab verir:
Başqa planım yoxdur. Mən onlara güvənirəm.
İsa bizə Müjdəni çatdırmaq üçün öldü. İndi isə İsa ümid edir ki, biz Müjdəni bütün insanlara çatdıracağıq.
3) Bu Müjdə tarixi prosesin tamamlanmasıdır. O, bütün əsrlər boyu dünyada mövcud olmuşdur. Onu dünyaya gətirən Məsih idi. Məsihin dünyaya gəlişi unikal bir fenomeni təmsil edir: əbədiyyət bizim zəmanəmizə daxil oldu və Allah yer üzünə gəldi. İsa Məsihin dünyaya gəlişi bütün tarixi prosesi tamamladı, eyni zamanda, sonrakı tarixin mənbəyinə çevrildi. Məsihin gəlişindən sonra dünya artıq əvvəlki kimi ola bilməzdi. Bu gəliş bəşər tarixinin əsas hadisəsini təmsil edirdi. Tarix Məsihin doğulmasından əvvəlki və sonrakı illəri saymaqla müəyyən edilməyə başladı. Bu hadisə o qədər əhəmiyyətlidir ki, sanki yer üzündə həyat yenidən başlamışdır.
4) Müjdə bütün insanlar üçündür və həmişə hamı üçün olmuşdur. Bu, yalnız yəhudilər üçün nəzərdə tutulmuş Müjdə deyil, onun başqa millətlər arasında yayılması təsadüfi deyildi. Çox güman, peyğəmbərlər nə dediklərini özləri də tam başa düşmədikləri halda, bütün xalqların, bütün insanların Allahı tanıyacaqları vaxtın gələcəyinə eyham vurmuşdular. Həmin vaxt hələ gəlib çatmayıb. Lakin suların dənizləri doldurduğu kimi, Allah da Onun haqqında biliyin yer üzünə yayılacağını qabaqcadan görmüşdü. İnsan Allahın işinin həyata keçirilməsinə kömək edə bilər.
5) Bu Müjdə Allahın Padşah olduğu itaətkar dünyaya elan edilir. Amma bu itaət ona müqavimət göstərən insanın sərt bir qanuna boyun əyməsinə əsaslanmır. Bu, iman əsasında, sevgidən qaynaqlanan itaətə əsaslanır. Paula görə, məsihçi qarşısıalınmaz qüvvəyə tabe olan insan deyil. Məsihçi Allahı sevən şəxsdir. O Allahı ki, insanı sevir və məhəbbəti İsa Məsihdə mükəmməl şəkildə təzahür edir. Romalılara məktub həmd nəğməsi ilə beləcə başa çatır.