1-11
Qarşımızda Həvarilərin İşləri Kitabının ən maraqlı hissəsi durur. Möcüzə kimi təsvir olunanları xarakterizə etməyə ehtiyac yoxdur. Ancaq bu mətndən o dövrdə İmanlı Cəmiyyətində hökm sürən atmosferi görmək olar. Tarixi salnaməyə əsasən bir dəfə kral I Edvard öz əyanlarından birinə elə qəzəbləndi ki, sonuncunun dəhşətdən ürəyi partladı. Yuxarıda verilən hissədən biz ilk məsihçi cəmiyyətindəki bacı-qardaşların əhval-ruhiyyəsi və həvarilərə bəslənən hədsiz hörmət haqqında öyrənirik. Yalnız belə bir mühitdə Peterin məzəmməti insanlara bu cür təsir edə bilərdi.
Bu, Müqəddəs Kitabın dürüstlüyünü göstərən hissələrdən biridir. Axı bu hekayəni burada yazmamaq da olardı. Çünki hekayədə göstərilir ki, hətta erkən İmanlı Cəmiyyətində də ləyaqətsiz məsihçilər var idi. Lakin Müqəddəs Kitab hadisələri ideal şəkildə təsvir etməkdən imtina edir.
Bir dəfə saray rəssamı Oliver Kromvelin portretini çəkmişdi. Kromvelin üzündə çoxlu eybəcər ziyillər var idi. Kromveli razı salmaq istəyən rəssam onları portretdə təsvir etməmişdi. Şəkili görən Kromvel rəssama belə dedi: «Portreti özünlə apar və bütün ziyillərimi çəkib gətirərsən». Müqəddəs Kitabın ən böyük üstünlüklərindən biri odur ki, o, qəhrəmanları bizə ziyillərlə birlikdə, bəzək-düzəksiz göstərir. Ancaq eyni zamanda, bu hissədə biz bir qədər təsəlli tapırıq: çünki hətta o vaxtlar da İmanlı Cəmiyyətində təkcə möminlər deyil, pis insanlar da var idi.
Peter vurğulayır ki, bütün günahlar — Allaha qarşı edilən günahdır. Yaxşı olardı ki, biz bunu həmişə xatırlayaq. Xüsusən də aşağıdakı hallarda:
1) Kifayət qədər səy göstərməmək — Allaha qarşı günahdır. İnsan öz sağlamlığı, xoşbəxtliyi və rifahı üçün hər nə edirsə, hamısını Allah üçün edir. Fərqi yoxdur, az ya çox edir. Böyük skripka ustası Antonio Stradivari bir dəfə belə demişdir: «Əgər mən boş otursam, Allahı qarət etmiş olaram». Gəlin bu sözləri özümüzə şüar seçək.
2) İstedadını düzgün istifadə etməmək — Allah qarşısında günahdır. Allah bizə istedad verib. Biz onları Allahın ixtiyarına verməliyik. Onları necə idarə etdiyimizə, necə istifadə etdiyimizə görə Onun qarşısında cavabdehlik daşıyırıq.
3) Davranışda qeyri-səmimilik — Allaha qarşı günahdır. Yalana yol verməklə biz ürəklərimizi idarə edən Müqəddəs Ruha qarşı günah etmiş oluruq.
12-16
Qarşımızda erkən Məsihçi Cəmiyyətinin möhtəşəm mənzərəsi canlanır:
1) Biz İmanlı Cəmiyyətinin Məbədi əhatə edən iki böyük eyvanın birində — Süleymanın eyvanında toplaşdığını görürük. İlk məsihçilər Allahı daha yaxşı tanımağa və ömür boyu Ondan güc almağa can atır, müntəzəm olaraq Rəbbin Evini ziyarət edirdilər.
2) Biz ilk məsihçilərin hamının onları görə biləcəyi yerdə toplaşdığını öyrənirik. Onlar həvarilərin başına gələnləri yaxşı bilirdilər. Onların da başına eyni şeylərin gələ biləcəyini bilirdilər. Bununla belə, hamıya kim olduqlarını və Kimə inandıqlarını göstərmək istəyirdilər.
3) Biz ilk Məsihçi Cəmiyyətinin heyrətamiz dərəcədə təsirli olduğunu öyrənirik. Fövqəltəbii əlamətlər və möcüzələr baş verirdi. İmanlı Cəmiyyətinin əsas fəaliyyətinin təbliğdə və xəstələrin fiziki şəfasında özünü göstərdiyi günlər geridə qaldı. Halbuki həmin günlər yenidən gələ bilər. Lakin İmanlı Cəmiyyəti hələ də mövcuddur. Onun əsas məqsədi — cəmiyyəti həmişə dolduran günahkar insanları sağaltmaq və onlara yeni həyat qazandırmaqdır.
Bu hissə natəmiz ruhlardan və xəstəliklərdən əzab çəkən insanların şəfa tapması ilə bitir. Məsələn, misirlilər inanırdılar ki, bədəni hissələrə bölmək olar və hər bir hissədə natəmiz ruh yaşaya bilər. Onlar inanırdılar ki, həmin natəmiz ruhlar bu həyatdan köçmüş, lakin cinayət əməllərini davam etdirən pis insanlara aiddir.
17-32
Həvarilərin bu ikinci həbsi qaçılmaz idi. Axı Ali Şura onlara İsanın adını bəyan etməyi, bu adla hər hansı bir təlim öyrətməyi qəti şəkildə qadağan etmişdi. Onlar isə bu qadağanı açıq şəkildə pozmuşdular. Ali Şura üçün bu fakt ikiqat vacib idi. Ali Şuranın gözündə həvarilər təkcə bidətçi deyildilər, həm də sülh və asayişi pozan adamlar idilər. İsraildə xalqın üsyan etməsi an məsələsi idi. Əgər həmin üsyan bələkdəcə boğulmasa, bu, böyük bir xalq üsyanına səbəb ola bilərdi. Kahinlər və sadukeyləri ən çox qorxudan da elə bu idi. Çünki romalıların üsyana müdaxiləsi qaçılmaz olardı.
Peter və Yəhyanın azad edilməsini heç də möcüzə saymaq lazım deyil. Yunanca aggelos sözünün iki mənası var. Birincisi, bu, mələk deməkdir; lakin eyni zamanda elçi kimi də istifadə olunurdu. Həvariləri azad edən insan belə olsaydı, onları azad edən yenə də Allahın elçisi olacaqdı. Həvarilər həbsdən çıxandan sonra baş verən hadisələrə nəzər salanda, biz bu Allah adamlarının xarakterinin heyrətamiz xüsusiyyətlərini görürük:
1) Onlar cəsarətli idilər. Həbsdən çıxıb birbaşa Məbədə getmək və təbliğ etmək ağıllı insan üçün dəlilik kimi görünür. Belə davranış son dərəcə cəsarətli addım idi. Onlar yenə də getdilər.
2) Onlar prinsipial insanlar idi. Onların əsas prinsipi bu idi ki, Allaha itaət istənilən şəraitdə insanlara itaətdən yüksəkdir. Onlar heç vaxt özlərinə «Bunu etmək təhlükəlidirmi?» sualını vermirdilər. Onlar özlərinə yalnız «Allahın məndən istədiyi budurmu?» sualını verirdilər.
3) Onlar öz missiyalarını yaxşı dərk edirdilər.
Onlar bilirdilər ki, Məsihin şahidləridirlər. Şahid — gördüklərini danışan şəxsdir. O, şəxsi təcrübəsindən bilir ki, dedikləri həqiqətdir; belə insanı dayandırmaq mümkün deyil, çünki həqiqəti susdurmaq olmaz.
33-42
Həvarilər ikinci dəfə Ali Şuranın qarşısına çıxarılanda, orada qəflətən bir köməkçi — Qamliel ilə qarşılaşdılar. O, farisey idi. Sadukeylər öz imtiyazlarını qorumaqdan ötrü hər zaman hər kəslə əməkdaşlığa hazır olan zəngin təbəqəni təmsil edirdilər. Fariseylərin isə heç bir siyasi təmənnaları yox idi. Farisey adı hərfi mənada «ayrılmış» deməkdir. Onlar özlərini Qanuna və onun xırda təfərrüatlarına riayət etməyə həsr etmək üçün dünyadan özlərini ayırırdılar. Onların sayı heç vaxt altı mini keçmirdi. Lakin sadə və ciddi həyat tərzləri ilə xalq arasında böyük hörmət qazanmışdılar.
Qamlielə isə nəinki hörmət edirdilər, onu sevirdilər. O, dindar bir adam idi, yoldaşlarına nisbətən çox səbirli idi. Məsələn, o, yunan mədəniyyətini özlüyündə günah hesab etməyən azsaylı fariseylərdən biri idi. O, «Rabban» fəxri adı verilən azsaylı adamlardan biri idi. İnsanlar onu «Qanunun yaraşığı» adlandırırdılar. O öləndə adamlar belə dedilər: «Rabban Qamliel öləndən sonra artıq Qanuna hörmət qalmayıb: iffət də, itaət də onunla birlikdə ölüb». Ali Şura həvarilərə qarşı zorakılıq tətbiq etməyə hazırlaşanda, Qamliel müdaxilə etdi. Fariseylərin əqidəsi taleyin və iradə azadlığının birləşməsindən ibarət idi. Onlar inanırdılar ki, hər şey Allahın əlindədir, lakin insan yenə də öz əməllərinə görə cavabdehlik daşıyır. Onlar deyirdilər: «Hər şey qismətdən asılıdır, amma eyni zamanda hər kəsə seçim azadlığı verilir». Beləcə Qamliel Ali Şuranı xəbərdar etdi ki, onlar öz azadlıqlarını Rəbbə qarşı istifadə etmək qərarına gəlsələr, ehtiyatlı olsunlar. O, iddia edirdi ki, əgər bu əqidə Allahdan deyilsə, məhv olub gedəcək. O, iki misal çəkdi:
Əvvəlcə Tevdanın adını çəkdi. O dövrdə İsraildə tez-tez özünü ölkənin xilaskarı adlandıran, bəzən də Məsih olduğunu iddia edən rəhbərlər peyda olur, sonra da yoxa çıxırdılar. Biz bu Tevdanın kim olduğunu bilmirik. Biz başqa Tevda haqqında eşitmişik. O, araşdırdığımız dövrdən bir neçə il sonra meydana çıxıb. O, adamları İordan çayına apararaq çayın sularını iki yerə böləcəyini və onları quru yolla aparacağını vəd etmişdi. Amma çox keçmədi ki, onun ulduzu söndü. Tevda adı o dövrdə geniş yayılmışdı. Ola bilsin, Qamlielin misal çəkdiyi Tevda özünü xilaskar elan edənlərdən biri idi.
İkincisi, Qalileyalı Yəhuda idi. Eramızın 6-cı ilində başçı Kvirini onu vergi toplamaq üçün təyin etdi, o isə siyahıyaalma zamanı üsyan etdi. Yəhuda bəyan etdi ki, İsrailin padşahı Allahdır və yalnız Ona xərac verilməlidir. O, bütün digər vergiləri küfr hesab edərək onları murdar sayırdı. O, geniş üsyan qaldırmağa, çevriliş etməyə cəhd etsə də, buna nail ola bilmədi. Ali Şura Qamlielin sözlərinə qulaq asdı və həvariləri bir daha təhdid edərək azad etdi.
Həvarilər isə İsa Məsih uğrunda təhqirə layiq görüldükləri üçün sevinərək getdilər. Onların sevinci aşağıdakı səbəblərlə izah olunur:
1) Həvarilərin təhqir olunması onlara Məsihə sədaqətlərini sübut etməyə imkan verdi. Rusiyadakı inqilabdan sonra əllərində qandal izləri, kürəyində qamçı çapıqları olan insan ədalət uğrunda əzab çəkdiyi üçün qəhrəman sayılırdı. O, «üzərimdə damğa və çapıqlar var» deyə öyünürdü.
2) Həvarilərin təhqir olunması Məsih haqqında şəhadət etməyə fürsət verdi. Çarmıxı daşıyanlar tacla şərəfləndiriləcəklər.