1-4
Şikəst adamın sağalması Məbədin həmişə izdihamlı olan hissələrindən birində baş verdi. Təbii ki, hamı bundan xəbər tutdu və bu barədə danışmağa başladı.
Gözəl adlı darvaza bütpərəstlərin həyətindən qadınların həyətinə açılırdı. Bütpərəstlərin həyəti Məbədin ən böyük və eyni zamanda ən izdihamlı həyəti idi. Çünki istənilən millətdən olan hər kəs ədəb normalarına riayət etməklə oraya daxil ola bilərdi. Sərrafların və göyərçin satanların masaları məhz orada yerləşirdi. Allahın Məbədi çöl tərəfdən bütpərəstlərin həyətində düz bucaq altında birləşən iki sıra böyük sütunlarla əhatə olunmuşdu. Onlardan biri Padşah eyvanı, digəri isə Süleymanın eyvanı adlanırdı. Həmin eyvanlar da Allaha dua etmək, təlim almaq və ya sadəcə görməli yerləri görmək üçün gələn insanlarla dolu idi. Görünür, orada baş verən hər şey camaat içində tez yayılırdı.
Budur, həmin izdihamın içinə kahinlər, Məbəd gözətçilərinin başçıları və sadukeylər gəldi. Məbədin mühafizəsinin başçısı — saqan — baş kahinin sağ əli idi. Onun əsas vəzifəsi asayişi qorumaq idi. Böyük izdiham toplananda o, Məbədin mühafizəçiləri ilə birlikdə oraya gəldi. Onların yanında varlı, aristokrat təbəqənin nümayəndələri olan sadukeylər də var idi. Onların sayı çox deyildi, lakin onlar zəngin və nüfuzlu adamlar idilər. Baş verənlər onları iki səbəbə görə çox qıcıqlandırırdı: birincisi, onlar ölülərdən dirilməyə inanmırdılar; həvarilərin bəyan etdikləri həqiqət də məhz bu idi. İkincisi, sadukeylər varlı olduqlarına görə nizam-intizam mühafizəçilərini dəstəkləməyə hazır idilər. Onlar sərvətlərini, rahatlıqlarını, nüfuzlarını və qüdrətlərini qorumaq üçün romalılarla dostluq münasibətləri saxlamağa çalışırdılar. Roma hökuməti bir çox şeyə göz yumsa da, sosial iğtişaşları amansızcasına yatırırdı. Sadukeylər belə hesab edirdilər ki, əgər həvarilərə fəaliyyətlərini davam etdirməyə icazə verilsə, bu, üsyana və iğtişaşlara gətirib çıxaracaq. Bundan başqa, onlar üçün fəlakətli nəticələr yaradacaq. Buna görə onlar bu hərəkatı pöhrələnməmiş boğmaq qərarına gəldilər. Peter və Yəhya elə buna görə bu qədər tez həbs edildi. Qarşımızda bir qrup insanın öz xeyirləri naminə nəinki həqiqəti dinləməməsi, hətta başqalarının da onu dinləməsinə imkan verməməsinin nümunəsi durur.
5-12
Peter və Yəhya yəhudilərin ali məhkəməsi olan Ali Şuranın qarşısına çıxdılar. Hətta Roma hakimiyyəti dövründə də Ali Şuranın insanları həbs etmək hüququ var idi. Bununla belə, onun ölüm hökmü çıxarmaq hüququ yox idi. Amma bir istisna var idi: əgər bütpərəst Məbədin daxili həyətini xarici həyətindən ayıran hasarı pozardısa, ona ölüm hökmü çıxara bilərdi. Ali Şura yetmiş bir üzvdən ibarət idi. Baş kahin Ali Şuranın sədri idi. Ali Şura, demək olar ki, hamısı sadukey olan kahinlərdən ibarət idi. Onların yeganə istəyi vəzifələrini qoruyub saxlamaq idi ki, gəlirləri azalmasın. Ali Şuraya qanunşünaslar — ənənəvi hüquq mütəxəssisləri də daxil idi. Orada Qanunun fanatik tərəfdarları olan fariseylər, eləcə də cəmiyyətin hörmətli ağsaqqalları da var idi. Bundan başqa, Ali Şurada «baş kahinin nəslindən olanlar» da var idi. Onları da iki qrupa bölmək olar. Birincisi, onlar keçmiş baş kahinlər idi. İsrailin çiçəklənən dövründə baş kahinlik irsi və ömürlük idi. Lakin Roma hökmranlığı dövründə kahin vəzifəsi intriqa və rüşvət obyektinə çevrilmişdi. Beləcə hakimiyyətə gələn baş kahinlər devrilirdilər. 37-67-ci illər arasında 28 baş kahin dəyişdi. Lakin rütbələrini itirən baş kahinlər çox vaxt böyük nüfuzlarını qoruyub saxlayırdılar. İkincisi, baş kahinliyin daha irsi olmamasına baxmayaraq, yenə də yalnız bir neçə ailənin səlahiyyətində idi. Adıçəkilən 28 baş kahindən altısı istisna olmaqla, hamısı dörd ailənin üzvləri idi. Bu ailələrin üzvləri xüsusi hüquqlara malik idilər, məhz onlar baş kahinlər kimi tanınırdılar.
Peterin nitqini oxuyarkən onun kimə ünvanlandığına diqqət yetirmək lazımdır. Çünki Peter nümunəvi cəsarət göstərirdi. O, ölkənin ən zəngin, ən savadlı və qüdrətli adamlarının qarşısında danışırdı. Buna baxmayaraq, qalileyalı balıqçı olan Peter onların qurbanından daha çox hakimi kimi görünürdü. Onu da xatırlayaq ki, İsanı ölümə məhkum edən məhz həmin məhkəmə idi. Peter həyatını riskə atdığını yaxşı bilirdi.
Cəsarət müxtəlif formalarda olur. Elə güclü cəsarət var ki, insan onu təhdid edən təhlükəni tam dərk etmir. Elə nəcib, soyuqqanlı cəsarət də var ki, insan onu təhdid edən təhlükəni dərk edir, amma yenə də qorxuya qalib gəlir. Peterin Ali Şura qarşısında çıxış edərək göstərdiyi məhz belə cəsarət idi. Qədim yunanların böyük döyüşçüsü Axillesə1 döyüş meydanına gedəcəyi halda mütləq öləcəyini deyəndə, o, tarixdə əbədi qalan bu sözləri söylədi: «Ancaq yenə də gedəcəyəm». Peter təhlükənin miqyasının fərqində idi. Amma yenə də şəhadət etməyə hazır idi.
13-22
Burada düşmənin hücumları və məsihçilərin müdafiəsi aydın şəkildə göstərilir. Düşmənin hücumları iki məqamla səciyyələnir: birincisi, nifrətlə. Ali Şura Peter və Yəhyanı savadsız və sadə insanlar hesab edirdi. Müqəddəs Kitabda savadsız kimi tərcümə olunan söz orijinal yunan dilində Peter və Yəhyanın heç bir rəsmi təhsil almadıqları anlamına gəlir, xüsusilə də mürəkkəb hüquqi məsələlərdə. Sadə kimi tərcümə olunan söz orijinal mətndə onların naşı və heç bir peşəkar ixtisası olmayan həvəskar olduqlarını bildirir. Beləliklə, Ali Şura onları təhsilsiz və peşəkar titulları olmayan insanlar hesab edirdi. Akademik və ya peşəkar məsələlərin öhdəsindən gəlmək adi insan üçün çətindir. Amma ürəyində Məsih olan şəxs nə akademik təhsilin, nə də peşəkar statusun ona verə biləcəyi bir ləyaqətə malikdir. İkincisi, Ali Şura təhdid edirdi. Ancaq məsihçi yaxşı bilir ki, insanların ona edə biləcəyi hər şey keçicidir, Rəbbin işləri isə əbədidir.
Ali Şuranın hücumları qarşısında Peter və Yəhya tamamilə müdafiəsiz deyildilər. Birincisi, onların müdafiəsində duran möcüzəvi şəfanın təkzibedilməz faktı idi. Heç kim bunu inkar edə bilməzdi. Məsihçiliyi müdafiə edən ən təkzibedilməz dəlil məsihçinin özüdür. İkincisi, onların müdafiəsində duran həvarilərin Allaha tam sədaqətli olmaları idi. Əgər Ali Şuranın və ya Allahın iradəsini yerinə yetirmək arasında seçim etmək lazım gəlsə idi, Peter və Yəhya tərəddüd etmədən sonuncunu seçərdilər. Herbert Vellsin dediyi kimi, «Bir çox insanların problemi ondadır ki, onlar qonşularının səsini Allahın səsindən daha tez eşidirlər». Məsihçi şahidliyinin sirri Con Noksu xarakterizə edən bu ifadədədir: «O, Rəbdən qorxduğuna görə, heç vaxt heç kimdən qorxmurdu». Lakin Peter və Yəhyanın müdafiəsində duran daha böyük amil var idi: bu da onların İsa Məsihlə şəxsi ünsiyyəti idi. Onların müjdələdiyi Xoş Xəbər qədim dövrün rəvayəti deyildi. Onlar danışdıqlarının şahidi idilər və bütün bunların doğru olduğunu bilirdilər; onlar buna o qədər əmin idilər ki, həyatlarını təhlükəyə atmağa hazır idilər.
23-31
Bu hissə təhlükə anlarında İmanlı Cəmiyyətinin reaksiyasını göstərir. Çox güman, Peter və Yəhyanın danışdıqlarından sonra məsihçilər onları gözləyən təqib və xoşagəlməzlikləri hiss edib çaşqınlıq içində oldular. Buna baxmayaraq, Ali Şuranın Məsih haqqında danışmamaq əmrinə tabe olmaq onların ağlına belə gəlmirdi. Əksinə, onlarda dərin əminlik yarandı, həyatları isə böyük qüdrətlə doldu.
1) Onlar Allahın qüdrətinə əmin idilər. Göydə, yerdə və dənizdə olan hər şeyi yaradan Uca Tanrı onlarla idi. Günlərin bir günü papanın elçisi Martin Lüteri hədələyərək xəbərdarlıq etdi ki, əgər o öz təlimində israr etməyə davam edərsə, bütün tərəfdarları sonda onu tərk edəcək.
— Bəs onda harada olacaqsan? — deyə elçi soruşdu.
Lüter cavab verdi:
Həmişəki kimi Rəbbin əlində.
Məsihçinin gözündə onun tərəfində olanlar ona qarşı olanlardan daha çoxdur.
2) Onlar insani mübarizənin əbəs olduğuna əmin idilər. Müqəddəs Kitabda «hirslənir» kimi tərcümə olunan yunan sözü «özündən çıxmış atların kişnəməsi» mənasını verir. Atlar başlarını yelləyib, ayaqlarını yerə vuraraq təpik ata bilər, amma sonda yenə də cilova tabe olur. İnsanlar da açıq-aşkar Allaha itaətsizlik edə bilərlər, lakin sonda Allah qalib gələcək.
3) Onlar öz yaddaşlarında İsanın surətini canlandırdılar. Onlar İsanın necə əzab çəkdiyini və necə qalib gəldiyini xatırladılar. Bu onların imanını gücləndirdi. Çünki şagirdlər üçün Rəbb ilə əlaqədə olmaları kifayət idi.
4) Onlar cəsarətli olmaları üçün dua etdilər. Onlar bilirdilər ki, təkbaşına bütün təqiblərə tab gətirə bilməzlər. Buna görə də hamıdan güclü olan Qüdrət Sahibinə üz tutdular.
5) Onlar Müqəddəs Ruhla doldular. Allah Öz vədini yerinə yetirdi. Onlara təsəlli verildi. Beləliklə, onlar cəsarətlə şəhadət etmək üçün lazım olan qüdrətlə doldular, baxmayaraq ki, onların şəhadəti həyatları bahasına başa gələ bilərdi.
32-37
Bu hissədə hekayənin mövzusu və tonu kökündən dəyişir. Məsihçilik üçün bu xarakterikdir.
Bundan əvvəl hekayədə ali şeylərdən danışılırdı. Söhbət Allah, Müqəddəs Ruh haqqında düşüncələrdən və dualardan gedirdi; Əhdi-Ətiqdən ruhlandırıcı sitatlar gətirilirdi. Qəflətən, heç bir keçid olmadan, hekayədə maddi şeylərdən danışılmağa başlayır. Hətta erkən məsihçilər özlərini ruhən yüksəlmiş hiss etsələr də, insanların zəruri maddi şeylərə ehtiyac duyacağını və hamının bir-birinə kömək etməli olduğunu unutmurdular. Dua çox vacibdir, şəhadət son dərəcə vacibdir, amma onlar hər şeydən əvvəl qardaşlıq sevgisinə dəyər verirdilər.
Onlarla bağlı iki cəhəti qeyd etmək lazımdır: birincisi, onların bir-birilərinə qarşı böyük məsuliyyət hissi var idi. İkincisi, həmin məsuliyyət hissi onlarda malik olduqları hər şeyi bir-biri ilə bölüşmək istəyi yaradırdı. Biz ilk növbədə yadda saxlamalıyıq ki, hamı ilə bölüşmək istəyi cəmiyyətdə qoyulan qaydadan qaynaqlanmırdı. Bu istək kortəbii olaraq yaranmışdı. Həqiqi məsihçi icmasında insanlar qanunun tələbinə görə deyil, ürəyin istəyinə görə bir-biri ilə bölüşürlər.